Κυριακή, 7 Δεκεμβρίου 2008

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΟΥ "ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ ΑΛΗΤΗ"

Χριστούγεννα...
Πόσο γρήγορα μύρισαν και φέτος!
Οι δρόμοι, οι πλατείες, οι βιτρίνες, τα μπαλκόνια των σπιτιών, τα βιβλιοπωλεία γέμισαν στολίδια, γιρλάντες -πήραν τη θέση τους τα λαμπιόνια...
Κι εγώ ο Αλήτης -έτσι με βάφτισε ένας βάτραχος- ένα καθαρόαιμο λαμπραντόρ ρεντρήβερ, σας προσκαλώ στην παρθενική μου παρουσίαση, στην παρουσίαση του πρώτου βιβλίου μου "ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ ΑΛΗΤΗ" από το συγγραφέα μου Μερκούριο Αυτζή και τις εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ. Μαζί μας θα είναι και η παιδαγωγός Δέσποινα Κολλινιάτη για να παίξουμε στο τέλος και να κάνουμε χριστουγεννιάτικες κατασκευές...
Πότε; Δείτε παρακάτω:


Πρώτη παρουσίαση:
Πέμπτη στις 18/12/2008 και ώρα 17.00΄
στο Βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ,
Σταδίου 24 στην Αθήνα...



Δεύτερη παρουσίαση:
Σάββατο στις 20/12/2008 και ώρα 12.00΄
στο βιβλιοπωλείο ΕΚΦΡΑΣΗ,
Γεννηματά 81 στην Άνω Γλυφάδα
...

Παρασκευή, 28 Νοεμβρίου 2008

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Σε λίγο πλησιάζουν τα Χριστούγεννα και μια από τις συνήθειες που έχουμε καθιερώσει είναι η αγορά και ανταλλαγή δώρων. Η όλη ατμόσφαιρα με τα λαμπιόνια, τις στολισμένες βιτρίνες που έκαναν την εμφάνισή τους και τις γενικότερες ετοιμασίες σ' αυτά μας παραπέμπουν.
Δώρα, δώρα, δώρα... Κι ανάμεσα στα πολλά άλλα, τα φανταχτερά, ένα βιβλίο... Κάποιο χριστουγεννιάτικο βιβλίο, από αυτά που σε κάνουν να ονειρευτείς, να ταξιδέψεις...

Παρακάτω σας προτείνω μερικά από αυτά και σας εύχομαι καλή ανάγνωση!

Τίτλοι βιβλίων
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΒΑΡΕΛΛΑ

ΨΥΧΟΓΙΟΣ


ΛΟΤΗ ΠΕΤΡΟΒΙΤΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΨΥΧΟΓΙΟΣ


ΜΕΡΚΟΥΡΙΟΣ ΑΥΤΖΗΣ

ΨΥΧΟΓΙΟΣ


ΛΙΤΣΑ ΨΑΡΑΥΤΗ

ΨΥΧΟΓΙΟΣ


ΓΑΛΑΤΕΙΑ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ ΣΟΥΡΕΛΗ

ΨΥΧΟΓΙΟΣ


ΜΕΡΚΟΥΡΙΟΣ ΑΥΤΖΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ 8ο Δ. ΣΧ. ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ


Στο 8ο Δημ. Σχ. Αγίας Παρασκευής

με αφορμή ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τη Διαφορετικότητα

Κατά τη συνάντησή μου με τους μαθητές των τμημάτων Γ1, Γ2, Δ1 και Δ2 του 8ου Δημοτικού Σχολείου Αγίας Παρασκευής μας δόθηκε η ευκαιρία/δυνατότητα να παίξουμε διαδραστικά παιχνίδια, να ταξιδέψουμε με όχημα τη φαντασία και να μιλήσουμε για ένα πολύ σημαντικό κοινωνικό θέμα, τη ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ. Ειδικότερα δε να μιλήσουμε για τους ανθρώπους με Σύνδρομο Down με αφετηρία το βιβλίο μου ΘΕΛΩ ΜΟΝΟ ΝΑ ΠΑΙΞΩ ΜΑΖΙ ΣΟΥ




Παρακάτω ακολουθούν φωτογραφίες από τη συνάντηση.



Σε στιγμή χαλάρωσης...




Συζητώντας στον κύκλο...



Παίζοντας με τις καρτέλες...

Τρίτη, 18 Νοεμβρίου 2008

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ ΑΛΗΤΗ

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ ΑΛΗΤΗ
SMOKY'S CHRISTMAS

Πλησιάζουν τα Χριστούγεννα και… ένα κουτάβι γυρίζει αδέσποτο στους δρόμους της πόλης. "Είδε κανείς τη μαμά μου;" γαβγίζει. Ο Αλήτης, τι κι αν γεννήθηκε σε φάτνη χριστουγεννιάτικη, είναι ορφανός, κι αυτό δεν μπορεί ν' αλλάξει. Ή μήπως μπορεί; Στην προσπάθεια να βρει τη μαμά του θα μπλέξει σ' ένα σωρό απίθανες περιπέτειες. Θα καταφέρει ν' αποφύγει τους κινδύνουςτης πόλης; Και με ποιους θα γιορτάσει τα πρώτα του Χριστούγεννα;

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙ ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΓΚΗΣ Ή ΑΣΚΟΠΗ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ;

Πριν περάσω στο κυρίως μέρος της ανακοίνωσής μου θα ήθελα να διατυπώσω ορισμένα χρήσιμα ερωτήματα:
1. Τι προσφέρει στο παιδί ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο;
2. Τι προσέχω όταν επιλέγω βιβλία για το παιδί μου;
3. Με ποιους τρόπους μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας να αγαπήσει το βιβλίο;
4. Είναι όλα τα βιβλία ποιοτικώς κατάλληλα; Πώς ξεχωρίζω ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο;
Μερικές απαραίτητες εισαγωγικές επισημάνσεις:
Στη σύγχρονη δυτική κοινωνία που ζούμε, μια κοινωνία κυρίως πολυπολιτισμική, τα προβλήματα είναι και σύνθετα και πολύπλοκα. Από τη μια απολαμβάνουμε τα αγαθά που μας προσφέρει ο σύγχρονος δυτικοευρωπαϊκός πολιτισμός και οι νέες τεχνολογίες, από την άλλη, την ίδια στιγμή, βιώνουμε τις συνέπειες αυτής της ραγδαίας εξέλιξης. Η παγκοσμιοποίηση επιπλέον που συντελείται με οικονομικούς όρους και μέσω των διαδικτύων τείνει να επιβάλλει μια νέα τάξη πραγμάτων. Αποτέλεσμα; Να βιώνουμε καθημερινά το κυνήγι του χρόνου, τον αγώνα για το μεροκάματο, το κυνήγι των επαγγελματικών υποχρεώσεων, την ανεργία, τον καταναλωτισμό, τα χρέη, φυσικά το άγχος και επιπλέον τη βία, την εγκληματικότητα, το ρατσισμό, το φόβο μη συμβεί κάτι στο παιδί μας κλπ. Τα παραπάνω είναι και τα κυριότερα χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνίας μας. Σε ότι αφορά το θεσμό της οικογένειας. Τελευταία βλέπουμε να κλονίζεται και αυτός. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι οικογένειες είναι πυρηνικές, δηλαδή αποτελούνται από τους δύο ή τον ένα γονέα και τα παιδιά. Ο παππούς και η γιαγιά, αν και είναι μέλη της οικογένειας, έχουν το δικό τους σπίτι, ζουν στο χωριό ή σε άλλη περιοχή της πόλης ή στην καλύτερη των περιπτώσεων στο διπλανό σπίτι ή στο κάτω όροφο της πολυκατοικίας. Σπανιότατα μοιράζονται τα ίδια τετραγωνικά με τα παιδιά και τα εγγόνια τους. Κατά συνέπεια η αγαπητική σχέση που υπήρχε παλιότερα μεταξύ παππούδων και εγγονών όπου ο παππούς ή η γιαγιά αφηγούνταν ιστορίες και παραμύθια στα εγγόνια τους δεν υπάρχει. Το ρόλο της αφήγησης ή της ανάγνωσης έχει αναλάβει κατά κύριο λόγο η μάνα και σε κάποιες περιπτώσεις σύγχρονων ζευγαριών και ο πατέρας. Σε τι βαθμό όμως γίνεται αυτό και πόσο σημαντικό είναι; Θα το δούμε στη συνέχεια. Οι Έλληνες συγκριτικά με τους άλλους Ευρωπαίους δε φημιζόμαστε για αναγνώστες και οι έρευνες αποδεικνύουν ότι ο Έλληνας δε διαβάζει τόσο λογοτεχνικά βιβλία. Μπορεί να αγοράζουμε τουλάχιστον δυο ή τρεις φορές τη βδομάδα αθλητικές εφημερίδες και περιοδικά με σχόλια κοινωνικά, βιβλία όμως σπάνια. Και υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που δεν έπιασαν ποτέ στα χέρια τους λογοτεχνικό βιβλίο. Πώς λοιπόν μπορούμε να κάνουμε τα παιδιά μας να το αγαπήσουν;
Πριν δώσουμε απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα, θα ήθελα να δούμε τι προσφέρει ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο.
1. Τι προσφέρει στο παιδί ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο;
Η συγγραφέας Ζωρζ Σαρή έχει πει σε κάποια ανακοίνωσή της: «Ένα πανεπιστήμιο υπάρχει, το βιβλίο». Ένα καλό βιβλίο, πρώτα απ’ όλα, ικανοποιεί την περιέργεια για γνώση, ανοίγει ένα παράθυρο στον κόσμο για να γνωρίσει το παιδί άλλους λαούς, άλλους πολιτισμούς, τις κατακτήσεις του ανθρώπινου πνεύματος, της επιστήμης και της τεχνολογίας. Στην περίπτωση αυτή το παιδί αναγνώστης απολαμβάνει την ελευθερία του ταξιδιώτη εκείνου που μετακινείται χωρίς κανένα περιορισμό σε διάφορους τόπους, πολιτισμούς και εποχές. Από την Αρχαία Ελλάδα και τα μέρη που πάτησε ο Ηρακλής ή ο Θησέας μπορεί να μεταβεί στους Αγίους τόπους τα χρόνια του Χριστού ή στα βάθη της Ανατολής και την Αίγυπτο με το Μέγα Αλέξανδρο κι ακόμα πιο πέρα στα πέρατα της γης με τον Κολόμβο και το Μαγγελάνο, να κάνει το γύρο της γης με το Φιλέα Φογκ ή να ακολουθήσει τον καθηγητή Λίντεμπρογκ στο κέντρο της γης κλπ. Επίσης με την ανάγνωση ενός καλού βιβλίου το παιδί δεν επιτυγχάνει μόνο τη γνώση, την απλή πληροφόρηση ή την ανάλαφρη ψυχαγωγία, αλλά και κάτι ουσιαστικότερο. Καλλιεργεί τη φαντασία και τη σκέψη, οξύνει την κρίση, ενθαρρύνεται συναισθηματικά, σε κρίσιμες περιπτώσεις διαφεύγει από τον κόσμο της ωμής πραγματικότητας, οπότε και εκτονώνεται και ικανοποιείται συναισθηματικά ζώντας έμμεσα τα βιώματα και τα κατορθώματα των ηρώων. Χαίρεται με τις χαρές τους, αγωνιά με την αγωνία τους και γενικά εμπλουτίζει το συναισθηματικό του κόσμο με τις συγκινήσεις που προκαλεί η περιπέτεια, η εξερεύνηση και το άγνωστο που ζει μέσω των ηρώων των βιβλίων. Παρόλο που ζει μέσα σ’ ένα κόσμο βίας ικανοποιείται να βλέπει το δίκιο και το καλό να θριαμβεύουν, γιατί μέσα του έχει αναπτυγμένο το αίσθημα του δικαίου. Το καλό βιβλίο ανοίγει στο παιδί νέους ορίζοντες, του δημιουργεί νέα ενδιαφέροντα, το ευαισθητοποιεί και το βοηθάει να γνωρίσει τον εαυτό του και τα ανθρώπινα προβλήματα. Του μεταδίδει τους κανόνες, τα ήθη, έθιμα και τις αξίες μιας κοινωνίας, όπως την αλήθεια, τη δικαιοσύνη, την εργατικότητα, την ειρηνική συνύπαρξη κλπ. Και το βοηθάει έτσι να ξεπεράσει τον εγωκεντρισμό και τις αδυναμίες του. Επίσης οξύνει τη σκέψη του παιδιού, πλουτίζει τις παραστάσεις και το λεξιλόγιό του, το βοηθάει στην εκμάθηση της γλώσσας και στην ορθογραφία και του βελτιώνει την εκφραστική ικανότητα. Το βιβλίο είναι ένα πολύτιμο απόκτημα, ένας αληθινός και πιστός φίλος κι ένα σπάνιο μέσο ψυχαγωγίας, αφού προσφέρει στο παιδί-αναγνώστη ψυχαγωγία, αισθητική απόλαυση, στιγμές χαλάρωσης κι εκτόνωσης αλλά και στιγμές συναρπαστικές. Είναι το αντικείμενο που έχει μια άμεση σχέση με τον Αναγνώστη: αισθητική, ιδιοκτησιακή, συντροφική, ελευθεριακή, αγαπητική, πνευματική… Τέλος, με τα μηνύματα και τα πρότυπα συμπεριφοράς που προβάλλει συμβάλλει στη διαμόρφωση ορισμένων πεποιθήσεων κι ακόμη στην ολοκλήρωση της προσωπικότητας του παιδιού. Γι’ αυτό και δεν είναι καθόλου τυχαίο που η σημαντικότατη γερμανίδα συγγραφέας Jella Lepman είχε πει αμέσως μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο σε συνέδριο της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Νεότητα (IBBY): «Αν θέλουμε να φτιάξουμε έναν κόσμο καλύτερο από το σημερινό, πρέπει ν’ αρχίσουμε από το παιδικό βιβλίο».
2. Τι προσέχω και επιλέγω βιβλία για το παιδί μου;
Η επαφή του παιδιού με το βιβλίο και η αγάπη του γι’ αυτό μπορεί και πρέπει να ξεκινάει πριν από τα πρώτα του γενέθλια. Κατά συνέπεια η οικογένεια είναι ο πρώτος και σημαντικότερος παράγοντας που μπορεί να συμβάλλει στην ουσιαστική επαφή του μικρού παιδιού με το βιβλίο. Τι προσέχουμε όμως όταν επιλέγουμε βιβλία για τα παιδιά μας; Με δεδομένο ότι στο εμπόριο κυκλοφορεί ετησίως ένας μεγάλος αριθμός βιβλίων για παιδιά και νέους (συνολικά περίπου 3.000 τίτλοι) η επιλογή είναι πραγματικά δύσκολη. Βασική προϋπόθεση είναι να γνωρίζουμε το στάδιο νοητικής και πνευματικής ανάπτυξης του παιδιού μας. Κατά τη βρεφική ηλικία (0 – 2 ετών), δηλαδή την αισθησιοκινητική περίοδο, επιλέγουμε βιβλία με μεγάλες εικόνες και έντονα χρώματα που τραβούν την προσοχή του παιδιού και κατά προτίμηση βιβλία πάνινα και πλαστικά. Στα νήπια μέχρι και 6 ετών αρέσουν τα βιβλία με ζωηρόχρωμες εικόνες και μικρό σφιχτό κείμενο. Έχουν ανεπτυγμένη την τάση του ανθρωπομορφισμού και του ανιμισμού οπότε ακούν με ευχαρίστηση τους μεγάλους που τους διαβάζουν μικρά ποιήματα ή απλές σύντομες ιστορίες γύρω από θέματα ή αντικείμενα που τους είναι γνώριμα, όπως ο εαυτός τους, το σπίτι τους, οι φίλοι τους, η οικογένειά τους, η φύση, τα ζώα, κ.ά. Τους αρέσει να ταυτίζονται με τον ήρωα της κάθε ιστορίας, δεν αγαπούν όμως τις ιστορίες που τους τρομάζουν. Επομένως τα βιβλία που επιλέγουμε θα πρέπει να έχουν λέξεις που ξεχωρίζουν και είναι ενδιαφέρουσες. Λέξεις με ομοιοκαταληξία, λέξεις αστείες ή που επαναλαμβάνονται και ο ήχος τους συναρπάζει. Επίσης βιβλία με φανταστικές καταστάσεις και χαρακτήρες που δίνουν τη δυνατότητα στο παιδί να υποδυθεί ρόλους ή να παίξει φανταστικά παιχνίδια.
Κατά την πρώτη σχολική ηλικία (6 – 8 ετών), όπου αναπτύσσεται στο παιδί η συγκεκριμένη σκέψη και ενδυναμώνεται ο ανισμισμός και ο ανθρωπομορφισμός της προηγούμενης περιόδου προσέχουμε τα παρακάτω: α) Τα παιδία που δε μπορούν να διαβάσουν ακόμα μόνα τους προτιμούν βιβλία με ιστορίες και παραμύθια με μεγάλα γράμματα και πολλές εικόνες. β) Αυτά που διαβάζουν με ευκολία μπορούν να χαρούν συλλογές παραμυθιών, μικρά διηγήματα, ποιητικές συλλογές ή βιβλία με περιπέτειες. γ) Για τα παιδιά αυτής της ηλικίας υπάρχουν και βιβλία που προσφέρουν γνώσεις με ευχάριστο τρόπο. Όπως και στην προσχολική ηλικία έτσι και στην πρώτη σχολική τα παιδιά ενδιαφέρονται για θέματα που έχουν σχέση με τη φύση, το οικολογικό περιβάλλον, τα ζώα, για ιστορίες από τη Μυθολογία και τη ζωή του Χριστού, καθώς και για αξίες όπως η αγάπη, η φιλία, η ειρήνη κ.ά.
Στη μέση σχολική ηλικία, δηλαδή τα παιδιά 9 – 12 ετών που παρουσιάζουν μια τάση ανεξαρτητοποίησης προτιμούν κυρίως βιβλία με περιπέτειες, ταξιδιωτικές περιγραφές και θέματα όπου κυριαρχεί η προσωπικότητα του ήρωα. Στην ηλικία αυτή η ταύτιση με τον ήρωα είναι πιο έντονη. Έτσι τα βιβλία θα πρέπει να προβάλλουν πρότυπα ηρώων που δρουν συλλογικά και για το καλό του κοινωνικού συνόλου. Από τα μέσα της τρίτης τάξης και κυρίως από την τετάρτη τάξη του δημοτικού τα παιδιά καλό είναι να αρχίζουν να διαβάζουν ανάλογα μυθιστορήματα. Στις δυο τελευταίες τάξεις τα ενδιαφέροντά τους περιστρέφονται γύρω από τις διαπροσωπικές σχέσεις (γονέων και παιδιών, παιδιών μεταξύ τους), γύρω από άτομα με ειδικές ανάγκες, από ατομικά, ιστορικά και ευρύτερα κοινωνικά προβλήματα, όπως η υιοθεσία, το διαζύγιο, η οικολογία, η επιστημονική φαντασία, η ειρήνη, η μετανάστευση, η προσφυγιά κ.ά. Ένα σημαντικό υφολογικό στοιχείο που επιζητούν όλα τα παιδιά αυτής της ηλικίας είναι το χιούμορ.
Τέλος, στην προεφηβεία και εφηβεία όπου το παιδί αρχίζει να αποκτά χαρακτηριστικά περισσότερο πιο κοντά στον ενήλικο, ενδιαφέρεται για βιβλία με θέματα που είναι σχετικά πρωτίστως με τις διαφυλικές σχέσεις, τα έντονα προβλήματα της νεολαίας (ναρκωτικά, AIDS, σύγκρουση με τους γονείς και τους δασκάλους, κ.ά.) αλλά και με κοινωνικά και παγκόσμια προβλήματα, όπως η βία στα γήπεδα, η ψυχογενής βουλιμία και ανορεξία, ο ρατσισμός, η εγκληματικότητα, η οικολογία, η τεχνολογία, η διαπολιτισμικότητα κ.ά. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις η επιλογή των βιβλίων θα πρέπει να γίνεται ύστερα από γόνιμο διάλογο με τα παιδιά μας κι όχι επιτακτικά και στην καλύτερη περίπτωση από τα ίδια τα παιδιά.
3. Με ποιους τρόπους μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας να αγαπήσει το βιβλίο;
Η φιλαναγνωσία ως στόχος είναι μια σύνθετη υπόθεση και εξαρτάται από κοινωνικούς, οικονομικούς, πολιτιστικούς και άλλους παράγοντες. Και σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο της διαπαιδαγώγησης των παιδιών μας κι έχει την ίδια βαρύτητα και αξία με την υγεία και υγιεινή διατροφή τους. Κατά συνέπεια όπως ανησυχούμε για την υγεία, τη διατροφή και τη σωματική τους ακεραιότητα το ίδιο θα πρέπει να ανησυχούμε και για την πνευματική και ψυχική τους υγεία.
Ως εκπαιδευτικός οφείλω να ομολογήσω ότι το σχολείο, λόγω της επιστημονικής γνώσης που διαθέτει, έχει την κύρια ευθύνη καλλιέργειας της φιλαναγνωσίας στους μαθητές μέσα από διάφορες τεχνικές και μεθόδους. Το αν γίνεται ή όχι είναι ένα άλλο θέμα συζήτησης και δεν είναι της ώρας. Αυτό όμως δεν απαλλάσσει τους γονείς από τη δική τους ευθύνη. Ο ρόλος τους είναι καθοριστικός στο να υιοθετήσουν τα παιδιά τους συμπεριφορές και να αποκτήσουν συνήθειες που προάγουν το πνεύμα και την κουλτούρα τους.
Όπως είπαμε η σχέση παιδιού και βιβλίου είναι σχέση αισθητική, ιδιοκτησιακή, συντροφική, ελευθεριακή, αγαπητική, πνευματική, οπότε ως τέτοια θα πρέπει να καλλιεργείται κι από τους γονείς. Πώς όμως; Σίγουρα όχι λέγοντας στο παιδί μας πως το βιβλίο είναι καλό και πως θα γράφει ή θα μιλάει ωραία, αν το διαβάσει και τα παρόμοια. Τέτοιου είδους επιχειρήματα πετυχαίνουν ακριβώς το αντίθετο, γιατί το παιδί αυτόματα ταυτίζει το «εξωσχολικό» λογοτεχνικό βιβλίο με το σχολικό, που του είναι ήδη ένα βάρος κι ίσως βραχνάς. Ο καλύτερος τρόπος είναι να γίνουμε οι ίδιοι πρότυπα μίμησης, από την πιο μικρή ηλικία.
Τι εννοώ; Εφαρμόζουμε τεχνικές και πρακτικές επινοητικές και δημιουργικές.
Πιο συγκεκριμένα:
α) Σε κάθε σπίτι είναι αναγκαίο να υπάρχει βιβλιοθήκη. Είτε μια κεντρική που στα χαμηλότερα ράφια να βρίσκονται τα παιδικά βιβλία για να είναι προσβάσιμα είτε μια παιδική στο δωμάτιο του παιδιού. Ακόμα και στην πιο τρυφερή ηλικία, στην κούνια του, το παιδί ωφελείται να έχει βιβλία. Στόχος είναι να έχει οπτική επαφή με αυτά και να μπορεί να τα πιάνει στα χέρια του. Κατά συνέπεια η βιβλιοθήκη να μην είναι ένα έπιπλο ή ένα μπιμπελό απαγορευμένο αλλά ένα χρηστικό εργαλείο που να παρουσιάζει κινητικότητα. Η συνευθύνη για τη δημιουργία, την τάξη, την ενημέρωση και τον εμπλουτισμό της, καθώς και την ανταλλαγή και δανεισμό βιβλίων έχει ιδιαίτερη σημασία και το παιδί πρέπει να συμμετέχει στη διαδικασία αυτή.
β) Με την πρακτική της συνανάγνωσης είναι δυνατό να καταστήσουμε τα παιδιά μας λειτουργικούς και μόνιμους αναγνώστες. Την πρακτική αυτή μπορούμε να την εφαρμόσουμε από την ηλικία που το παιδί μας είναι ακόμα βρέφος. Καθημερινά την ώρα που το ταΐζουμε, που παίζουμε μαζί του ή λίγο πριν τον ύπνο του μπορούμε να του αφηγούμαστε ή και να του διαβάζουμε ιστορίες και παραμύθια. Αυτό μπορεί να συνεχιστεί και μετέπειτα σ’ όλη τη διάρκεια του νηπιαγωγείου. Στα νήπια αρέσει πολύ η επανάληψη, έτσι αν σας ζητήσουν να διαβάσετε ξανά και ξανά (παραπάνω φορές) ένα παραμύθι μην τους το αρνηθείτε. Επίσης από αυτή την ηλικία είναι ωφέλιμο να καθιερώσουμε και την ώρα ή το δίωρο του βιβλίου (κάθε Σάββατο ή Κυριακή). Την ώρα αυτή όλα τα μέλη της οικογένειας, μαμά, μπαμπάς, παιδιά, συγκεντρώνονται και συζητούν για τη βιβλιοθήκη και την κίνησή της, για ένα βιβλίο που διάβασαν, για μια εκδήλωση για το βιβλίο που συμμετείχαν, διαβάζουν αποσπάσματα από κάποια βιβλία ή ολόκληρα βιβλία, αν είναι μικρής έκτασης, συζητούν για κάποιο βιβλίο που διάβασαν όλοι. Το τελευταίο επιβάλλεται, επειδή έτσι οι γονείς, γνωρίζοντας το περιεχόμενο του βιβλίου, μπορούν να παρέμβουν καθοριστικά στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού τους.
γ) Κατά την ώρα του βιβλίου η «συνομιλία» με τα κείμενα είναι αποδοτική. Καλλιεργείται ο προφορικός και γραπτός λόγος, βελτιώνεται η έκφραση και οξύνεται η φαντασία και η κριτική σκέψη. Η πρακτική αυτή είναι δυνατό να γίνει κι από τις μικρές ηλικίες και μπορεί να περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως: 1) την αντικατάσταση του ήρωα ενός παραμυθιού με άλλους, 2) το μπέρδεμα των παραμυθιών μεταξύ τους, γνωστή και ως παραμυθοσαλάτα, 3) την αφήγηση μιας ιστορίας ανάποδα, 4) τη συνέχιση και προέκταση μιας ιστορίας, 5) τη συμμετοχή του παιδιού ως ήρωα σε κάποιο παραμύθι κ.ά. Όλες οι παραπάνω δραστηριότητες συμβάλλουν στη δημιουργία ενός μόνιμου και ενσυνείδητου αναγνώστη.
δ) Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας μπορεί να επιτευχθεί και μέσα από το παιχνίδι και άλλες ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Με αφορμή κάποιο βιβλίο ή βιβλία συμπληρώνουμε όλα τα μέλη της οικογένειας σχετικά ερωτηματολόγια, κατασκευάζουμε τα εξώφυλλα του βιβλίου της οικογένειας, τα οποία καλούνται να εικονογραφήσουν τα παιδιά, φτιάχνουμε και λύνουμε σταυρόλεξα και παίζουμε βιβλιοπαιχνίδια, απονέμουμε βραβεία για την ανάγνωση ή άλλη δραστηριότητα κ.ά. Με όλα αυτά δημιουργούμε μια ευχάριστη ατμόσφαιρα και τα παιδιά προσμένουν με λαχτάρα την ώρα αυτή.
ε) Η συμμετοχή και εμπλοκή των παιδιών μας σε διαδικασίες ανάγνωσης είναι εξίσου σημαντικές, αφού μέσα από αυτές αποκτούν αναγνωστικές εμπειρίες. Κατά συνέπεια πηγαίνουμε τακτικά μαζί με τα παιδιά μας σε βιβλιοθήκες, σε εκθέσεις βιβλίου, σε μεγάλα βιβλιοπωλεία, σε βιβλιοπαρουσιάσεις και τα φέρνουμε σε επαφή με όλο το έντυπο υλικό (καταλόγους, αφίσες, σελιδοδείκτες, αυτοκόλλητα, κριτικές βιβλίων, αποκόμματα εφημερίδων κ.ά.)
στ) Παρακολουθούμε και μαζί με μας παρακολουθούν και τα παιδιά μας την κυκλοφορία του βιβλίου. Φροντίζουμε να ενημερώνεται για τις νέες κυκλοφορίες κι αυτό μπορεί να γίνει με ένα μόνο τηλέφωνο στους εκδοτικούς οίκους ζητώντας τους να μας αποστείλουν το νέο τους κατάλογο ή μέσα από το διαδίκτυο, όταν επισκεφτούμε την ιστοσελίδα τους.
ζ) Τέλος, διάφορες εκδηλώσεις της καθημερινότητάς μας, όπως μια εκδρομή ή ένας περίπατος στο περιβάλλον, ένα γεγονός ή περιστατικό που μας συνέβη, ένα οπτικό ή ακουστικό ερέθισμα κ.ά. μπορούν να γίνουν αφορμή για αναγνωστικές αναζητήσεις και συζητήσεις. Π.χ. Την ώρα του περιπάτου μας η παρατήρηση κάποιου μεταναστευτικού σμήνους πυροδοτεί τη συζήτηση για τις μεταναστεύσεις των πουλιών και φυσικά και αβίαστα μας βοηθάει να συζητήσουμε για τη σύγχρονη μετανάστευση και για παιδικά βιβλία που έχουν ως ήρωες μετανάστες.
4. Είναι όλα τα βιβλία ποιοτικώς κατάλληλα; Πώς ξεχωρίζω ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο;
Είναι τόσα πολλά τα βιβλία που κυκλοφορούν ετησίως που οι μέρες του χρόνου δε επαρκούν, ώστε να ενημερωθούμε για όλα αυτά. Επιπλέον είναι αδύνατο να γνωρίζουμε ανά πάσα στιγμή ποιο νέο βιβλίο κυκλοφόρησε κι αν αυτό είναι καλό. Το δυστύχημα είναι ότι όλα τα βιβλία δεν είναι ποιοτικά. Κι αυτό που πρέπει να επισημάνουμε είναι ότι όπως ενδιαφερόμαστε για την ποιότητα των φαγητών μας το ίδιο θα πρέπει να μας απασχολεί και η ποιότητα των βιβλίων. Η επιλογή τους θα πρέπει να γίνεται πάντοτε λαμβάνοντας υπόψη ποιο είναι το παιδί μας, τη νοητική και πνευματική του ανάπτυξη, η ηλικία του, τα ενδιαφέροντα και οι προτιμήσεις του, ό,τι είπαμε δηλαδή παραπάνω. Μια κάποια εγγύηση ποιότητας είναι το όνομα του συγγραφέα, χωρίς βέβαια αυτό να ισχύει για όλα του τα βιβλία, όταν μάλιστα αυτά είναι πάρα πολλά και ετησίως εκδίδονται περισσότερα από δύο. Τρία, τέσσερα, πέντε, έξι ή και παραπάνω. Με δεδομένο ότι απουσιάζουν οι σοβαρές κριτικές από έγκυρους κριτικούς βιβλίων (αυτές που βλέπουμε κατά καιρούς στις εφημερίδες είναι παρουσιάσεις και μάλιστα στημένες οι περισσότερες) βαρύνουσα μπορεί να είναι η γνώμη του βιβλιοπώλη της γειτονιάς, ενός φίλου που ασχολείται, κάποιου συγγραφέα βιβλίων για παιδιά αν γνωρίζουμε, του βιβλιοθηκονόμου ή βιβλιοθηκάριου, του δασκάλου που γνωρίζουμε ότι υλοποιεί στην τάξη του προγράμματα προώθησης της φιλαναγνωσίας, κάποιου φιλόλογου που επίσης υλοποιεί προγράμματα σχετικά με το βιβλίο και φυσικά η δική μας μετά από σχετική έρευνα. Σημαντική βοήθεια μπορούν να μας δώσουν και τα ειδικά βιβλία και περιοδικά που κυκλοφορούν στο εμπόριο και μπορούμε να έχουμε στο σπίτι μετά από παραγγελία. Τέτοια είναι το περιοδικό Διαδρομές (Ψυχογιός), Παράθυρο στον κόσμο, το Διαβάζω κ.ά. Καλό είναι ένα Σάββατο το μήνα να επισκεπτόμαστε κάποιο μεγάλο βιβλιοπωλείο και επιτόπου στο χρόνο που διαθέτουμε κι αφού ζητήσουμε και τη βοήθεια της πωλήτριας, να μελετήσουμε και να επιλέξουμε εκείνα τα βιβλία που θα κρίνουμε εμείς και το παιδί μας καλύτερα. Κλείνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι ένα ποιοτικό βιβλίο έχει ή πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά: Να είναι καλογραμμένο, σφιχτό, με γλώσσα που ρέει. Να συνεπαίρνει τον αναγνώστη από την πρώτη κιόλας σελίδα. Να προκαλεί το ενδιαφέρον και να το διατηρεί αμείωτο μέχρι το τέλος. Να μιλάει στο παιδί με ειλικρίνεια και όχι με ασάφειες ή αναλήθειες. Να το οδηγεί αβίαστα και σταδιακά στα μονοπάτια της υπόθεσης. Να συγκινεί και γενικά να ερεθίζει τα συναισθήματα. Να παρέχει γνώσεις και χωρίς διδακτισμό να προβάλλει φυσικά και αβίαστα πρότυπα μίμησης. Τέλος το σημαντικότερο να γίνεται αντικείμενο και μέσο αισθητικής απόλαυσης.

Μερκούρης

Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου 2008

ΒΡΑΧΕΙΑ ΛΙΣΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ

Το 2003 το βιβλίο μου "Η μαμά πάει σχολείο" ήταν στη λίστα των πέντε επικρατέστερων βιβλίων του περιοδικού "Διαβάζω". Φέτος σε μια άλλη λίστα, βραχεία, για το βραβείο αναγνωστών περιλαμβάνεται το βιβλίο "Φτερά από μετάξ¨" της Πασχαλίας Τραυλού. Το βιβλίο είναι καταπληκτικό και ανεπιφύλακτα το ψηφίζω και παρακινώ και το καθένα σας να το διαβάσει και να το ψηφίσει, στέλνοντας μήνυμα ΒΑ 13 στο 54160 από 10 Νοέμβρη μέχρι 7 Δεκέμβρη.
Παρακάτω παραθέτω στοιχεία της Πασχαλίας Τραυλού και του βιβλίου της.


Η ΠΑΣΧΑΛΙΑ ΤΡΑΥΛΟΥ γεννήθηκε το 1970 στην Τρίπολη Αρκαδίας. Μέχρι τα δεκαοχτώ της έζησε σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας. Το 1988 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα, όπου σπούδασε Ελληνική Κλασική Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή. Τότε έκανε και τις πρώτες συγγραφικές της απόπειρες με μικρά διηγήματα που εκδόθηκαν σε τοπική εφημερίδα της Βέροιας. Ασχολείται με τη μουσική και τη ζωγραφική και ταξιδεύει συχνά. Από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ κυκλοφορούν με μεγάλη επιτυχία τα πέντε πρώτα μυθιστορήματά της, ΜΕ ΜΠΑΛΑΝΤΕΡ ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ, ΗΘΕΛΑ ΜΟΝΟ ΕΝΑ ΑΝΤΙΟ, το οποίο θα κυκλοφορήσει και στα τουρκικά, Η ΜΑΤΖΙΚΑ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ, ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΣΥΡΤΑΡΙ και ΦΤΕΡΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΞΙ το οποίο είναι υποψήφιο για το "Βραβείο Αναγνωστών 2008".


Το κοινό ψηφίζει για το αγαπημένο μυθιστόρημα της χρονιάς(10 Νοεμβρίου – 7 Δεκεμβρίου). Για τέταρτη χρονιά οι αναγνώστες παίρνουν τον λόγο και ψηφίζουν το αγαπημένο τους ελληνικό μυθιστόρημα. Τη Δευτέρα 10 Νοεμβρίου αρχίζει η ψηφοφορία, που θα αναδείξει το «Βραβείο Αναγνωστών 2008», και θα διαρκέσει μέχρι τις 7 Δεκεμβρίου.Το «Βραβείο Αναγνωστών» είναι ένα λογοτεχνικό βραβείο που αγαπήθηκε και καθιερώθηκε από το αναγνωστικό κοινό, το οποίο βράβευσε την Ευγενία Φακίνου το 2005, τη Ρέα Γαλανάκη το 2006, τον Ανδρέα Μήτσου το 2007. Και φέτος καλείται να ψηφίσει ένα από τα δέκα ελληνικά μυθιστορήματα της «βραχείας λίστας» που κατήρτισαν με την ψήφο τους τα μέλη Λεσχών Ανάγνωσης από το σύνολο των 150 που δραστηριοποιούνται σε όλη την Ελλάδα. Ανανεωμένος φέτος ο θεσμός του Βραβείου, ανοίγει τα φτερά του για δεύτερη χρονιά σε όλη την Ελλάδα μέσα από το πανελλαδικό δίκτυο της ΕΡΤ που συνεργάζεται στη διοργάνωση. Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να γνωρίσει περισσότερο τα προτεινόμενα βιβλία και τους συγγραφείς τους μέσα από τις ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές της ΕΡΤ. Φέτος, για πρώτη φορά «μπήκαν στο παιχνίδι» οι 150 Λέσχες Ανάγνωσης, ψηφίζοντας για τη «βραχεία λίστα» των 15 βιβλίων (με αλφαβητική σειρά, από το ονοματεπώνυμο κάθε συγγραφέα) από την οποία καλείται να επιλέξει το κοινό:
Πανδαιμόνιο του Κώστα Ακρίβου στις εκδόσεις Μεταίχμιο (στείλτε ΒΑ 1 στο 54160).
Η αηδονόπιτα του Ισίδωρου Ζουργού στις εκδόσεις Πατάκης (στείλτε ΒΑ 2 στο 54160). Ανεπίδοτοι έρωτες του Περικλή Κοροβέση στις εκδόσεις Ηλέκτρα (στείλτε ΒΑ 3 στο 54160).
Η Μαρία των Μογγόλων της Μαριάννας Κορομηλά στις εκδόσεις Πατάκη (στείλτε ΒΑ 4 στο 54160).
Τι ζητούν οι βάρβαροι του Δημοσθένη Κούρτοβικ στις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα (στείλτε ΒΑ 5 στο 54160).
Ο τελευταίος Παλαιολόγος του Γιώργου Λεονάρδου στις εκδόσεις Λιβάνη (στείλτε ΒΑ 6 στο 54160).
Αλδεβαράν του Παύλου Μάτεσι στις εκδόσεις Καστανιώτη (στείλτε ΒΑ 7 στο 54160).
Τηλεμάχου Οδύσσεια του Δημήτρη Μίγγα στις εκδόσεις Μεταίχμιο (στείλτε ΒΑ 8 στο 54160).
Όλα σου τα μαθα, μα ξέχασα μια λέξη του Δημήτρη Μπουραντά στις εκδόσεις Πατάκη (στείλτε ΒΑ 9 στο 54160).
Του φιδιού το γάλα του Γιάννη Ξανθούλη στις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα (στείλτε ΒΑ 10 στο 54160).
Η Μεγάλη Άμμος του Βαγγέλη Ραπτόπουλου στις εκδόσεις Κέδρος (στείλτε ΒΑ 11 στο 54160).
Βίλα Κόμπρε του Αλέξη Σταμάτη στις εκδόσεις Καστανιώτη (στείλτε ΒΑ 12 στο 54160).



Φτερά από μετάξι
της Πασχαλίας Τραυλού
στις εκδόσεις Ψυχογιός
(στείλτε ΒΑ 13 στο 54160)






Ραγδαία επιδείνωση του Θανάση Χειμωνά στις εκδόσεις Πατάκη (στείλτε ΒΑ 14 στο 54160)και (εκτός συναγωνισμού) Παλιά, πολύ παλιά του Πέτρου Μάρκαρη στις εκδόσεις Γαβριηλίδης.
Οπως κάθε χρόνο, η επιλογή έγινε από τους τίτλους ελληνικής λογοτεχνίας που κυκλοφόρησαν από την 1η Οκτωβρίου 2007 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2008, σύμφωνα με τους καταλόγους που δημοσιεύονται στη ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ (www.biblionet.gr).
Σημείωση: το μυθιστόρημα «Παλιά, πολύ παλιά» του συγγραφέα και προέδρου του ΕΚΕΒΙ κ. Πέτρου Μάρκαρη αναδείχθηκε μεν μεταξύ των 15 επικρατέστερων για το φετινό βραβείο από τις Λέσχες Ανάγνωσης, ωστόσο θα παραμείνει εκτός συναγωνισμού].
Οι αναγνώστες μπορούν να ψηφίζουν από τις 10 Νοεμβρίου έως 7 Δεκεμβρίου 2008, με sms στο 54160 (χρέωση κανονικού μηνύματος).
Τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν στις 10 Δεκεμβρίου στην εκπομπή «Έχει Γούστο» με την Μπήλιω Τσουκαλά στη ΝΕΤ.
Το «Βραβείο Αναγνωστών» ξεκίνησε με πρωτοβουλία του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) τον Σεπτέμβριο του 2005, με στόχο να δώσει ερεθίσματα στο κοινό για να διαβάσει βιβλία και να προκαλεί συζητήσεις γύρω από αυτά. Εφαρμόστηκε πιλοτικά την πρώτη χρονιά στη περιφέρεια Αττικής, σε συνεργασία με το ραδιοφωνικό σταθμό ΣΚΑΪ, ενώ την επόμενη χρονιά επεκτάθηκε η συνεργασία σε περισσότερα βιβλιοπωλεία σε όλη την Ελλάδα, δοκιμάζοντας τη δυναμική του. Η ανταπόκριση του κοινού καθιέρωσε τον θεσμό του Βραβείου Αναγνωστών. Πέρσι, ο θεσμός ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα μέσα από τις συχνότητες της ΕΡΤ και η συμμετοχή ξεπέρασε κάθε προσδοκία.
Από τη Δευτέρα 10 Νοεμβρίου 2008 συντονιστείτε στην ΕΡΤ και ψηφίστε.
Πασχαλία καλή επιτυχία!

Τρίτη, 24 Ιουνίου 2008

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑΣ

Τεχνικές μυθοπλασίας και εκπαιδευτική αξιοποίηση. Η περίπτωση των Μικρών Ιστοριών.

Α. Θεωρητική προσέγγιση

Αναμφισβήτητα, η σύνταξη-δημιουργία ενός κειμένου, της όποιας μορφής, απ’ όποιον κι αν επιχειρείται (επιστήμονα, συγγραφέα, εκπαιδευτικό, μαθητή κλπ.), ήταν, είναι και θα είναι μια δύσκολη υπόθεση. Οι βασικοί τρόποι που προτείνονται από το L. Timbal-Duclaux είναι δύο: Ο πρώτος αφορά τη γραφή κατευθείαν στο ‘καθαρό’ κι είναι αρκετά δύσκολος, αφού απαιτεί το συγχρονισμό και περάτωση τεσσάρων λειτουργιών ταυτόχρονα
. Ο δεύτερος αφορά την ελεύθερη γραφή στο ‘πρόχειρο’, κατά την οποία η σκέψη κατευθύνεται ολοκληρωτικά από τις λέξεις, οπότε το πηδάλιο βρίσκεται στα χέρια της φαντασίας. Οι εκπρόσωποι της ελεύθερης γραφής στήριξαν το θεωρητικό τους πλαίσιο κυρίως στον εποικοδομισμό των Dewey, Piaget και Vygotsky, εκφράζοντας ωστόσο δύο παραδοχές. Τη γλωσσολογική, που πιστεύει ότι ο μαθητής μπορεί να μάθει να γράφει με φυσικό και έμμεσο τρόπο, όπως έμαθε στην πράξη και τον προφορικό. Και εκείνη που έχει ως κύριο εκφραστή τον Vygotsky και λέει ότι ο γραπτός λόγος αναδιοργανώνει τον προφορικό, αφού οι διαφορές τους ως προς την οργάνωσή του και τα γενικότερα χαρακτηριστικά του λόγου είναι σημαντικές. Προσωπικά υιοθετούμε την δεύτερη παραδοχή, που επιβεβαιώνεται καθημερινά μέσα στη σχολική τάξη.
Αυτή που θα μας απασχολήσει και η οποία ενδείκνυται για τη δημιουργία λογοτεχνικών κειμένων (μικρών ιστοριών ή παραμυθιών) είναι η δημιουργική γραφή σε συνδυασμό με διαδικαστικές και κειμενοκεντρικές προσεγγίσεις
. Οι δυσκολίες και σ’ αυτή την περίπτωση είναι άξιες προσοχής και άπτονται κυρίως ζητημάτων τεχνικής, ψυχολογικής και νευρολογικής φύσης. Στην περίπτωση της δημιουργίας από τους μαθητές ενός κειμένου μυθοπλαστικής αφήγησης (παραμυθιού ή μικρής ιστορίας) αυτή επιτυγχάνεται καλύτερα με την επιλογή κατάλληλων την κάθε φορά θεμάτων αλλά και τη διατύπωσή τους με φράσεις του τύπου «Τι θα συνέβαινε αν…», ή με τη δημιουργία μιας «Σαλάτας παραμυθιών», όπως η συνάντηση του Πινόκιο με την Κοκκινοσκουφίτσα, ή ακόμη και με τη δημιουργία παραμυθιών με ξεπατίκωμα κ.ά. Με την προϋπόθεση οι παραπάνω ή και οι όποιες άλλες τεχνικές και δραστηριότητες να προσφέρονται στο παιδί αβίαστα και δίχως περιορισμούς, με τη μορφή παιχνιδιού και με στόχο τη διασκέδαση και αισθητική του απόλαυση.
Τόσο η διδακτική της λογοτεχνίας όσο και η σύγχρονη παιδαγωγική δεν αντιμετωπίζουν το παιδί-μαθητή ως ένα παθητικό δέκτη που καλείται να αποστηθίσει στείρες γνώσεις ή στην περίπτωση του λογοτεχνικού έργου να δεχτεί αναντίρρητα το νόημα του συγγραφέα, που ο διδάσκων προσφέρει με τον παραδοσιακό τρόπο. Αλλά τον ενθαρρύνουν να επιστρατεύσει την επινοητικότητα και φαντασία του, να ενεργοποιήσει όλες του τις δυνάμεις (πνευματικές, ψυχικές και συναισθηματικές) και να γίνει ο ίδιος νοηματοδότης του κειμένου. Κατά συνέπεια μέσα απ’ αυτή τη διαδικασία ο στόχος είναι να καταστούν τα παιδιά-μαθητές καλοί αναγνώστες.
Πριν παρουσιάσουμε κάποιες τεχνικές μυθοπλαστικής αφήγησης που μπορούν να αξιοποιηθούν μέσα στη σχολική τάξη, είναι σκόπιμο να επισημάνουμε εκείνα τα συστατικά στοιχεία που προϋποθέτουν την αφήγηση. Σύμφωνα με τους Bremond, Sartre και Mink
για να υπάρχει αφήγηση, θα πρέπει να συνυπάρχουν έξι συστατικά στοιχεία: α) η διαδοχή των γεγονότων, β) η θεματική ενότητα, γ) η τροποποίηση των κατηγορημάτων, δ) η διαδικασία όπου δεν υπάρχει ενότητα δράσης, ε) η αφηγηματική αιτιότητα μιας ένταξης σε πλοκή και στ) η τελική αξιολόγηση (φανερή ή λανθάνουσα) ή αλλιώς το ηθικό δίδαγμα.
Σχετικά με τον όρο Μικρές Ιστορίες, όρο που συναντάμε για πρώτη φορά στους διαγωνισμούς της Γ.Λ.Σ., ο Β. Αναγνωστόπουλος
λέει ότι είναι λογοτεχνικές ρεαλιστικές διηγήσεις με θέματα από το γύρω περιβάλλον, τα προβλήματα, τις ανάγκες και τα όνειρα των μικρών παιδιών. Στην κατηγορία αυτή και για τις ανάγκες της μυθοπλασίας, μέσα από την οποία το παιδί-μαθητής απελευθερώνεται, χωρίς να υπόκειται σε περιορισμούς, συμπεριλαμβάνουμε και τις περιπετειώδεις (φανταστικές) ιστορίες και τα αφηγήματα επιστημονικής φαντασίας.
Με βάση την εμπειρία μας πιστεύουμε πως από παιδαγωγική άποψη η δημιουργική συναναστροφή των παιδιών-μαθητών με το Σύγχρονο Παραμύθι και τις Μικρές Ιστορίες ενισχύει την δεκτικότητά τους στη λογοτεχνία και την ποίηση κι ακόμη ενισχύει τη θετική ανταπόκρισή τους στα εναλλακτικά οράματα της ζωής. Αποδεικνύει τέλος το πόσο εύκολα μπορούν οι μαθητές, συμμετέχοντας ενεργά στη διαδικασία της μυθοπλασίας (φανταστικών ιστοριών), να ξεπεράσουν τις αρνητικές τους εμπειρίες, ν’ απαλλαγούν απ’ αυτές και ν’ αντιδράσουν με θετικές εικόνες που σχεδίασαν με τη φαντασία τους.

Β. Εκπαιδευτική αξιοποίηση τεχνικών μυθοπλασίας

Δεν είναι λίγες οι φορές που κατά τη συνάντηση μου με μαθητές διαφόρων τάξεων, άλλοτε πειραματιζόμενοι κι άλλοτε με στόχο να απεκδυθούμε τα υποκείμενα του μαθητή/δασκάλου και να απελευθερωθούμε από τις συμβατότητες και συνήθειες της εκπαιδευτικής διαδικασίας-ρουτίνας, εφαρμόσαμε τολμηρές δραστηριότητες και τεχνικές, πέρα για πέρα απελευθερωτικές. Έχοντας πρωτίστως ως όχημα τη φαντασία ονειροπολήσουμε με τα λεκτικά παιχνίδια, ταξιδέψουμε σε χώρους και χρόνους άγνωρους και δοκιμάσουμε συνταγές και τεχνικές με απώτερο στόχο την καλλιέργεια και ανάδειξη της δημιουργικής έκφρασης, της αισθητικής αντίληψης και της αισθητικής απόλαυσης των μαθητών. Βέβαια, ο στόχος δεν ήταν πάντοτε εφικτός. Τα περάσματα από τους μέχρι τότε άγνωστους σε μας δρόμους άλλοτε μας οδηγούσαν σε λοξοδρομήσεις κι άλλοτε σε εκτροχιασμούς, αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Η τελική αίσθηση από την όλη διαδικασία της συνάντησης–συνομιλίας–συμπόρευσης με το «θαυμαστό» ήταν το δίχως άλλο απολαυστική.

Η δημιουργία Μικρών Ιστοριών
Για να ’ναι μια διαδικασία δημιουργίας ενός σύντομου λογοτεχνικού κειμένου, (παραμυθιού ή μικρής ιστορίας) ολοκληρωμένη πρέπει να περιλαμβάνει 3 στάδια
: α) το προ-κειμενικό, β) το κειμενικό και γ) το μετά-κειμενικό.
α) Προ-κειμενικό στάδιο
Είναι το στάδιο της προετοιμασίας των μαθητών, που η επιτυχία του εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: τις γνώσεις και διαθέσεις του εκπαιδευτικού, την ηλικία, την τάξη, τις διαθέσεις και την εξοικείωση των μαθητών σε τεχνικές μυθοπλασίας κι από το αν δάσκαλος και μαθητές συναντιούνται για πρώτη φορά ή γνωρίζονται από καιρό.
1. Ανεύρεση (ή μη) του θέματος: Το ερέθισμα που θα κινητοποιήσει διαθέσεις γραπτής έκφρασης μπορεί να είναι οτιδήποτε και να δημιουργηθεί σε ανύποπτο χρόνο. Σε ό,τι αφορά τους συγγραφείς αυτό μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικές στιγμές και χώρους: την ώρα που γράφουν, που τρώνε, που σκαλίζουν τον κήπο τους, που παρατηρούν μια εικόνα ή μια τοποθεσία, ενώ περπατούν, στο αυτοκίνητο, στη δουλειά, παντού, προκαλώντας τεράστια παλιρροϊκά κύματα, μια ατέλειωτη σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων στο μυαλό τους, όπως η πέτρα του Ροντάρι στη λίμνη
.
Η περίπτωση της μη ανεύρεσης θέματος, δηλαδή της απόπειρας να αυτοσχεδιάσουμε και να συναντήσουμε την ιστορία, χωρίς να έχουμε βρει και προετοιμάσει το θέμα, το ερέθισμα και οι ιδέες εμφανίζονται εντελώς ξαφνικά, σαν καταιγίδα. Στην περίπτωση αυτή το θέμα κατασκευάζεται στην πορεία της όλης διαδικασίας και το αποτέλεσμα επηρεάζεται σε μέγιστο βαθμό από την προσωπικότητα του δασκάλου-εμψυχωτή και τη σαφή στοχοθεσία
. Επομένως ο δάσκαλος οφείλει να αφυπνίζει και να κεντρίζει συνεχώς τη φαντασία και το ενδιαφέρον των μαθητών, να δημιουργεί κατάλληλες συνθήκες και να τους δίνει καινούρια ερεθίσματα.
Τέτοια ερεθίσματα μπορεί να είναι: α) μια ιστορία/παραμύθι που διαβάσαμε μέσα στην τάξη, β) μια ποιητική δημιουργία, γ) ένα ηχητικό άκουσμα, δ) ένας πίνακας ζωγραφικής, ε) μια εκπαιδευτική επίσκεψη κ.ά.
2. Η τεχνική του ιδεοκαταιονισμού (brainstorming): Σύμφωνα με το L. Timbal-Duclaux
: α) Το παιχνίδι αυτό δε διαρκεί περισσότερο από δέκα λεπτά, β) Η όλη διαδικασία συντονίζεται από το δάσκαλο, ενώ χρέη γραμματέα εκτελεί κάποιος μαθητής που σημειώνει όλες τις προτεινόμενες ιδέες, γ) Οι μαθητές εξωτερικεύουν τις ιδέες τους, τις ατομικές τους εμπειρίες, τις συναισθηματικές τους καταστάσεις ελεύθερα κι ανά πάσα στιγμή με λέξεις ή μικρές φράσεις, δ) Η κριτική απαγορεύεται. Σ’ αυτή τη φάση όλες οι ιδέες γίνονται δεκτές, ε) Οι μαθητές εκφράζουν ελεύθερα με ποικίλες ρηματικές διατυπώσεις τις πιο απίστευτες κι αστείες ιδέες, αυτές που το πνεύμα και η ψυχική τους διάθεση-παρόρμηση τους υπαγορεύει, στ) Για την καλύτερη εποπτεία των ιδεών απ’ όλους είναι χρήσιμο αυτές να καταγράφονται στον πίνακα, ζ) Στο τέλος του δεκαλέπτου ελέγχουμε τις καταγεγραμμένες λέξεις και φράσεις, που θα αποτελέσουν τον πυρήνα για τη συγγραφή της ιστορίας μας.
3. Η τεχνική των τίτλων
: Η σύνταξη ενός κειμένου με βάση τον τίτλο, γράφει ο L. Timbal-Duclaux, είναι η αγαπημένη τεχνική των δημοσιογράφων. Προσωπικά, πιστεύουμε ότι η τεχνική αυτή αρέσει πολύ και στους μαθητές, αρκεί να ξεπερνά τα όρια και τις συμβατότητες μιας στείρας διδακτικής ώρας και να διατίθεται στα παιδιά με γνώση και διάθεση, τη δεδομένη γνώση και διάθεση του συνταξιδιώτη, εμψυχωτή, συντονιστή δασκάλου.
Θυμάμαι, πλησίαζε η Άνοιξη και, ανασκουμπωμένοι όπως ήμασταν, πιάσαμε να ανακαινίσουμε την αίθουσα. Τότε ήταν που συνέβη και το εξής: Την τελευταία μέρα (Παρασκευή) είχα προετοιμάσει να κάνουμε ένα διαφορετικό ταξίδι φαντασίας, που η διαδρομή, οι εικόνες και τα συναισθήματα απ’ αυτό θα εμφανίζονταν μπροστά μας καρέ-καρέ, με τη βοήθεια έργων ζωγραφικής. Δεν πρόλαβα όμως να τακτοποιήσω τα πράγματά μου και μια μαθήτρια μ’ ένα αερόστατο μινιατούρα με πλησίασε και μου είπε: «Το έφερα για να στολίσουμε την τάξη…» και συνέχισε χαμογελώντας: «Άμα θέλετε όμως, σας κάνω και μια βόλτα!» Τα παιδιά γέλασαν. Εγώ ξαφνιάστηκα. Τι καλύτερο απ’ αυτό; Ο αυθορμητισμός της μαθήτριας μας έφτιαξε τη διάθεση. Δε χρειαζόταν να πω κάτι άλλο. «Τι τίτλο θα βάζατε σ’ αυτό το αερόστατο;» τους ρώτησα και το παιχνίδι άρχισε: «Ο γύρος του κόσμου σε ογδόντα ημέρες» είπε ένας μαθητής, «Στα σύννεφα με το Φιλέα Φογκ» και «Ταξίδι μ’ ένα αερόστατο» είπαν άλλοι δυο. Αμέσως έβγαλα το υλικό μου κι άρχισα καρέ-καρέ να τους παρουσιάζω αντίγραφα από πίνακες ζωγραφικής
. Και το ταξίδι ξεκίνησε, οι τίτλοι έπεφταν βροχή: «Η Άνοιξη», «Τα μήλα των Εσπερίδων», «Άνθρωποι και ζώα στα χωράφια», «Πάμε για ιππασία;», «Στην όχθη του ποταμού», «Παράθυρα στο στήθος μας», «Το άγαλμα κι οι μπανάνες», «Κορίτσια σε χαρέμι», «Το καλάθι με τα φρούτα» κ.ά. Στο τέλος το αποτέλεσμα ήταν εκπληκτικό. Τα παιδιά είτε συμφωνούσαν με τους δημιουργούς των πινάκων είτε, κάνοντας τη δική τους ανάγνωση, γίνονταν κι οι ίδιοι δημιουργοί, αφού έκαναν τους δικούς τους συνδυασμούς και εικόνες.
4. Η τεχνική της Αλφαβήτας
: Είναι ένα παιχνίδι, που πολύ εύκολα και με τη μέγιστη δυνατή ανταπόκριση απ’ όλα τα παιδιά, μπορεί να παιχτεί μέσα στην τάξη, σ’ ένα πνεύμα ομαδικό και συνεργατικό, με απώτερο στόχο την αυθόρμητη έκφραση των μαθητών. Και σ’ αυτή την περίπτωση το θέμα είναι καθορισμένο. Ο δάσκαλος έχει το ρόλο του συντονιστή, του εμψυχωτή, αυτού που από τη μια ενθαρρύνει κι από την άλλη εποπτεύει, ώστε να τηρούνται οι κανόνες του παιχνιδιού. Ένας μαθητής, που εκτελεί χρέη γραμματέα (μπορούν να οριστούν μέχρι δύο για διευκόλυνση), γράφει στον πίνακα το θέμα, και με κεφαλαία γράμματα σε ακροστιχίδα την Αλφαβήτα. Έπειτα καταγράφει σε κάθε γράμμα τις προτεινόμενες, από τον ίδιο και τους υπόλοιπους μαθητές, συνώνυμες, παράγωγες, σύνθετες ή κι αντίθετες λέξεις (ουσιαστικά, επίθετα, ρήματα, μετοχές, επιρρήματα) και μικρές φράσεις, που το θέμα ανασύρει με συνδυαστικές διεργασίες από τη μνήμη. Έτσι, μπορεί να δημιουργηθεί: α) η αλφαβήτα του Βιβλίου, β) του σχολείου, γ) της θάλασσας, αλλά και η αλφαβήτα γνωστών ηρώων παραμυθιών, όπως: δ) η αλφαβήτα του Πινόκιο, ε) της Χιονάτης κ.ά.
5. Η τεχνική της δημιουργικής χαλάρωσης: Πρόκειται για συνδυασμό χαλάρωσης, δημιουργικής έκφρασης και γραφής και διακρίνεται: α) στο στάδιο της χαλάρωσης, β) στο στάδιο της δημιουργικής έκφρασης και γ) στο στάδιο της δημιουργικής γραφής. Για την εφαρμογή της μέσα στη σχολική τάξη προϋπόθεση είναι η κατάλληλη διαμόρφωση κι αισθητική του χώρου: (απαραίτητα μέσα είναι η μοκέτα ή τα ατομικά στρώματα γυμναστικής, όπου τα παιδιά-μαθητές ξαπλώνουν ανάσκελα και χαλαρώνουν). Επιπλέον απαραίτητη είναι η απόλυτη ησυχία αλλά και η αυτοσυγκέντρωση, η αυτοπειθαρχία και η ικανότητα να αφήνομαι ελεύθερος.
Στο πρώτο στάδιο τα παιδιά-μαθητές παίρνουν θέση στη μοκέτα ή το ατομικό τους στρώμα και ο δάσκαλος-εμψυχωτής με συγκεκριμένες οδηγίες δίνει την ώθηση για ν’ αρχίσει το ταξίδι φαντασίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με δύο τρόπους: α) με την προσχεδιασμένη ή της στιγμής εμπνευσμένη αφήγηση από τον εμψυχωτή και β) με το να κάνουν τα παιδιά το δικό τους ταξίδι φαντασίας, αφού προηγουμένως δοθούν κάποιες κοινές για όλους οδηγίες. Ο δεύτερος τρόπος, στην περίπτωσή της δημιουργικής έκφρασης, είναι κι ο πιο ενδεδειγμένος. Στο δεύτερο στάδιο, μετά το τέλος του «ταξιδιού», οι μαθητές αφού ανακτήσουν τις αισθήσεις τους κι επανέλθουν στην πραγματικότητα, κάθονται σε κύκλο κι αφηγούνται, όσοι το επιθυμούν, την ιστορία που δημιούργησαν. Η διαδικασία ολοκληρώνεται στο τρίτο στάδιο, με την από κοινού συγγραφή της καλύτερης ιστορίας.
β) Κειμενικό στάδιο
Είναι το στάδιο της πρώτης γραφής των κειμένων (Μ. Ιστοριών), ή το στάδιο της κειμενοποίησης των ιδεών. Και η φάση όπου οι άυλες ιδέες του προ-κειμενικού σταδίου αποκτούν μέσω των λέξεων υλική υπόσταση
. Μετατρέπονται, σύμφωνα με τον Timbal-Duclaux, σε υγρή (ρευστή) κατάσταση, όπως το νερό. Γι’ αυτό και οι μεταλλάξεις από τη μια κατάσταση στην άλλη, μέχρι το κείμενο να λάβει την τελική (στερεή) μορφή του, πρέπει να γίνονται σταδιακά. Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται μια καλά οργανωμένη σύνθεση των λέξεων, των εικόνων και των συνειρμών που κυρίως με τον καταιγισμό ιδεών καταγράφηκαν στον πίνακα ή σε χαρτί, καθώς και η επιλογή της δομής, του ύφους και της αισθητικής που θα έχει το κείμενο.
Οι τεχνικές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και χρησιμοποιούνται στη φάση αυτή για τη δημιουργία ιστοριών από τα παιδιά είναι πολλές. Μερικές από αυτές, γνωστές κι από τη «Γραμματική της Φαντασίας» του Ροντάρι, είναι:
1. Η ανατροπή των παραμυθιών: Πρόκειται για τη γνωστή πρόταση του Τζιάνι Ροντάρι και αφορά την προμελετημένη κι οργανωμένη ανατροπή του παραμυθιού
. Ιδέα που αξιοποίησαν και αξιοποιούν αρκετοί ξένοι και Έλληνες συγγραφείς, όπως: ο Ευγένιος Τριβιζάς στο Τα τρία μικρά λυκάκια, ο Χρήστος Μπουλώτης στο Οι 12 κοκκινοσκουφίτσες κι ο κουρδιστός λύκος κ.ά.
Αξιοποιώντας την παραπάνω τεχνική μέσα στη σχολική τάξη, τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα, με βάση κάποιο γνωστό παραμυθικό μοτίβο, να δημιουργήσουν από την αρχή μια άλλη ιστορία, ανατρέποντας το θέμα ή κάποιο επιμέρους στοιχείο. Μπορούν επίσης, αξιοποιώντας τον πλούτο της μυθολογίας μας, να ανατρέψουν, π.χ. την παράδοση για την ονομασία της Αθήνας. Έτσι, στη διαμάχη που ξέσπασε ανάμεσα στον Ποσειδώνα και την Αθηνά νικητής δε βγαίνει η Αθηνά αλλά ο Ποσειδώνας, οπότε η πόλη ονομάζεται Ποσειδωνία κι οι κάτοικοί της Ποσειδώνιοι.
2. Συνεχίζω την ιστορία: Κι αυτή η ιδέα μας παραπέμπει στο Ροντάρι. Κι αφορά είτε την ολοκλήρωση μιας ιστορίας, όταν προσχεδιασμένα η αφήγηση διακόπτεται στη μέση είτε την προέκτασή της πέρα από το τέλος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τεχνικής μπορεί να θεωρηθεί και η παρακάτω ιστορία που με μια ομάδα παιδιών πέμπτης τάξης δημιουργήσαμε. Συγκεκριμένα διαβάσαμε την ιστορία με το μολυβένιο στρατιώτη, ως το σημείο που άφησε το σώμα του να πέσει πίσω από ένα χάρτινο κουτί για να βλέπει καλύτερα την μπαλαρίνα που στο μεταξύ είχε ερωτευτεί.
Η συνέχεια της ιστορίας από τα παιδιά είναι η εξής:
«Η μπαλαρίνα είδε το πέσιμο του μολυβένιου στρατιώτη, ζωντάνεψε στη στιγμή κι ανήσυχη έτρεξε κοντά του να τον βοηθήσει. Ο στρατιώτης τότε ζωντάνεψε κι αυτός και σηκώθηκε μεμιάς. Η μπαλαρίνα που θαμπώθηκε απ’ την ομορφιά του τον ερωτεύτηκε αμέσως. Αποφάσισαν λοιπόν να παντρευτούν. Στην πρώτη εκκλησία που βρήκαν μια κούκλα παπάς τέλεσε το μυστήριο και το ζευγάρι αμέσως μετά έφυγε για ταξίδι του μέλιτος. […] Επιστρέφοντας ύστερα από πολλές περιπέτειες από το γαμήλιο ταξίδι και θέλοντας να ζήσουν μια πιο άνετη ζωή, αποφάσισαν να πάνε σε ένα πλαστικό χειρούργο. Αλλά η επίσκεψή τους αυτή στάθηκε μοιραία. Οι δυο ήρωες ξαναέγιναν κούκλες κι ως κούκλες συνέχισαν να είναι μαζί, κρατώντας ο ένας το χέρι του άλλου.»
3. Το φανταστικό τριώνυμο
: Είναι μια παραλλαγή του φανταστικού διωνύμου του Ροντάρι, όπου οι μαθητές καλούνται να συνδυάσουν τρεις αντί για δύο σημασιολογικά απομακρυσμένες λέξεις. Έτσι, αν η δεύτερη αρκετά απομακρυσμένη σημασιολογικά λέξη αναγκάζει την πρώτη να βγει από τις ράγες της συνήθειας και να ανακαλύψει νέες δυνατότητες να σημαίνει, η τρίτη με τη σειρά της εξοβελίζει και τις δυο σε ένα εντελώς ξένο σημασιολογικό πεδίο (π.χ. σαλιγκάρι/ φτερόσαυρος/ ουράνιο τόξο, δελφίνι/ αυτοκίνητο/ μυρμήγκι, βάτραχος/ μπαλόνι/ ήλιος κ.ά.). Στην περίπτωση αυτή αναγκάζουμε τη φαντασία να δημιουργήσει μεταξύ τριών κι όχι δύο λέξεων εκείνες τις πιθανές συγγένειες, ώστε να γίνει δυνατή η συμβίωσή τους μέσα στο κείμενο.
γ) Μετα-κειμενικό στάδιο
1. Η φάση της αξιολόγησης, επεξεργασίας και βελτίωσης του κειμένου: Είναι η φάση κατά την οποία το κείμενο, αφού ξαναδιαβαστεί, υποβάλλεται στη διαδικασία της αξιολόγησης, της επεξεργασίας και της βελτίωσής του, στη διαδικασία που οι δόκιμοι συγγραφείς ονομάζουν «κλάδεμα» και «χτένισμα του κειμένου».
Σύμφωνα με τον L. Timbal-Duclaux, οι τρόποι αξιολόγησης του κειμένου είναι δύο
: α) η πραγματική ανατροφοδότηση από ένα αληθινό αναγνώστη που θα λέει τις πραγματικές του αντιδράσεις, β) η θεωρητική ανατροφοδότηση από ένα κατάλογο ερωτήσεων, όπως: 1. Ποιες αρετές έχει το περιεχόμενο του κειμένου, 2. Το κείμενο είναι σωστά δομημένο; 3. Το κείμενο έχει συνταχθεί σωστά, με σωστές λέξεις και στίξη; Το ύφος είναι ζωηρό; 4. Το κείμενο είναι σωστό από την άποψη της γραμματικής και χρήσης της γλώσσας αλλά και την άποψη της καλαισθησίας;
Σε επίπεδο σχολικής τάξης οι μαθητές με την υποστήριξη και ενθάρρυνση του δασκάλου-εμψυχωτή ξαναδιαβάζουν το κείμενο που συνέθεσαν στο προηγούμενο στάδιο, το αξιολογούν και το επεξεργάζονται.
2. Η φάση της παρουσίασης και δημοσίευσης της Μ. Ιστορίας: Η δημιουργία-σύνθεση της μικρής ιστορίας ολοκληρώνεται στη φάση αυτή, με τη φωναχτή ανάγνωσή της μέσα στην τάξη και τις τυχόν διορθώσεις της τελευταίας στιγμής. Έτσι το κείμενο είναι έτοιμο να συνταχθεί με διάφορους τρόπους, να αναρτηθεί σε κάποιο ταμπλό της τάξης ή του σχολείου. Να συμπεριληφθεί στην ανθολογία Μ. Ιστοριών της τάξης ή του σχολείου. Να δημοσιευτεί στην εφημερίδα της τάξης, του σχολείου ή και άλλων ακόμα όμορων ή απομακρυσμένων σχολείων. Να εικονογραφηθεί από τα παιδιά και να λάβει τη μορφή της αυτοτελούς ιστορίας. Να φιλοξενηθεί τέλος σε κάποια τοπική εφημερίδα.
Το σημαντικό στη φάση αυτή είναι οι μαθητές και κατ’ επέκταση το σχολείο τους, μέσα από τέτοιες δραστηριότητες, να καθίσταται ανοιχτό στην κοινωνία, της οποίας και αποτελεί μικρογραφία.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Αναγνωστόπουλος Β., «Αφηγηματικά κείμενα για το σχολείο», Η τέχνη της αφήγησης, επιμ. Κούλα Κουλουμπή-Παπαπετροπούλου, Πατάκης, Αθήνα 1997.
2. Ελύτης Οδυσσέας, «Το Χρονικό μιας δεκαετίας», Ανοιχτά χαρτιά, έκτη έκδοση, Ίκαρος, Αθήνα 2004.
3. Καλογήρου Τζίνα, Τέρψεις και ημέρες ανάγνωσης, εκδ. της Σχολής Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Αθήνα 1999.
4. Μανταδάκη Σμαράγδα, Η Ολική Γλώσσα, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1999.
5. Ματσαγγούρας Ηλίας, Η σχολική τάξη, κειμενοκεντρική προσέγγιση του γραπτού λόγου, τ. Β΄, Αθήνα 2001.
6. Μερακλής Γ. Μ., Το λαϊκό παραμύθι, κείμενα παραμυθολογίας, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999.
7. Παπαδάτος Γ., «Προσέγγιση δύο ποιημάτων. Μια ‘διδακτική’ πρόταση», Επιθεώρηση παιδικής λογοτεχνίας, τ. 9ος, Βιβλιογονία, Αθήνα 1994.
8. Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Λότη, Το μικρόβιο της ευεξίας, Πατάκης, Αθήνα 2002.
9. Ροντάρι Τζιάνι, Η Γραμματική της φαντασίας, μετάφραση Γ. Κασαπίδης, Μεταίχμιο, Αθήνα 2003.
10. Jean-Michel Adam, Τα κείμενα: τύποι και πρότυπα, μετάφραση Γ. Παρίσης, Πατάκης, Αθήνα 1999.
11. L. Timbal-Duclaux, Το δημιουργικό γράψιμο, μετάφραση Γ. Παρίσης, Πατάκης, Αθήνα 1986
.

Δευτέρα, 23 Ιουνίου 2008

ΟΣΤΡΑΚΟ ΣΤΑ ΜΑΛΛΙΑ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΩΡΓΟΥ ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΥ
Ένα εξαιρετικό βιβλίο! Εντυπωσιακό στην πλοκή και ευρηματικό στη σύλληψη। Από πού να εκκινήσει η επαινετική αναφορά; Από την ιστορική αλήθεια για την ελληνικότητα της Μακεδονίας, που, χωρίς ακρότητες, αναδύεται και τεκμηριώνεται, κατά την εξέλιξη της πλοκής, σε σειρά ιστορικών, λαογραφικών, εθνολογικών και λοιπών στοιχείων - καρπός κοπιώδους ερευνητικής και συλλεκτικής προσπάθειας του συγγραφέα αν κρίνει κανείς από την ποιότητα και τον όγκο τους -, διατηρώντας αδιάπτωτο το ενδιαφέρον, εμπλουτίζοντας τη γνώση και οδηγώντας, κατ’ αναπόδραστη συνέπεια, τη σκέψη στην εθνική αυτογνωσία; Ή, μήπως, από τους ανθρώπινους χαρακτήρες, με τη μεγαλύτερη ή και μικρότερη παρουσία στην πλοκή, και τα ψυχογραφικά στοιχεία τους, τα προτερήματα και τα ελαττώματά τους, τα πάθη και τις αδυναμίες τους, τις ιδέες και τα ιδανικά τους, τις εξυψώσεις και τις καταπτώσεις τους, αληθινά είδωλα των ίδιων μας των εαυτών; Ή, μήπως πάλι, από την έμπλεη ζωντάνιας περιγραφική, αλλά και αφηγηματική δεινότητα του συγγραφέα, με μέσο και άξονα την εξαιρετικά στρωτή και γλαφυρή γλώσσα, που καθιστά το λογοτεχνικό κείμενο τόσο άμεσο, γοητευτικό και αδιάλειπτα αναβλύζον το πλούσιο περιεχόμενό του, ώστε ο αναγνώστης να χάνεται στις ονειρικές γραμμές του, έχοντας την αίσθηση και της προσωπικής συμμετοχής του στα δρώμενα; Ή, τέλος, από τις αρχές, αξίες και ιδανικά, από τα οποία εμφορούνται οι ανθρώπινοι χαρακτήρες, όπως η ελευθερία, η άδολη αγάπη για τη πατρίδα, η διατήρηση των πολιτιστικών αγαθών, της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και παράδοσης και άρα, της ιδιοπροσωπείας μας, ως έθνους, με την οδυνηρή, ωστόσο, εξαίρεση/παρουσία, στην ιστορική διαδρομή, του εκάστοτε "Εφιάλτη", που μπορεί να μεταλλάσσεται, να παίρνει διάφορες μορφές, να μετέρχεται διάφορες μεθόδους για την πραγματοποίηση των ύποπτων σχεδίων του, συμπεριλαμβανομένης και της απερίσκεπτης, ίσως και ανάλγητης, πλευράς του σύγχρονου κράτους, που δεν προστατεύει, κατά κανόνα, και με επάρκεια ό,τι το εν ευρεία εννοία ευγενικό/πνευματικό, αλλά, αντίθετα, δουλικά υπηρετεί και ενθαρρύνει ό,τι το υλικό/επιφανειακό; Όλα αυτά τα ρητορικά ερωτήματα - και όσα άλλα, φαντάζομαι, θα μπορούσε να παραθέσει κάποιος με αφορμή το εξαίσιο αυτό λογοτεχνικό κείμενο - συνιστούν ταπεινή εκ μέρους μου μαρτυρία της πολλαπλής σπουδαιότητος του βιβλίου। Που θρέφει με ελπίδα την καρδιά, σε κάνει να οραματίζεσαι και να αναπολείς με νοσταλγία τα παιδικά και εφηβικά σου χρόνια, που πέρασαν συντροφιά με την Πηνελόπη Δέλτα και τα βιβλία της ...

Γιώργος Φραγκόπουλος
Δικηγόρος





ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΛΕΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΙΤΗ
Ιστορικό, σπονδυλωτό μυθιστόρημα, με αρκετό ενδιαφέρον για τους εφήβους αλλά και για τους μεγαλυτέρους. Αναφέρεται στη Μακεδονία και ξεκινώντας από τους προϊστορικούς χρόνους φτάνει μέχρι τις μέρες μας, με ενδιάμεσους σταθμούς σε εποχές και γεγονότα σημαντικά, άλλα γνωστά και άλλα άγνωστα σε πολλούς, ακόμη και ώριμους, αναγνώστες.

«Η ευτυχία του βιβλίου», γράφει στον πρόλογό της η Λίτσα Ψαραύτη, «οφείλεται στην ενδιαφέρουσα πλοκή, στη ρέουσα και γλαφυρή γραφή και στην εύστοχη και ευρηματική σύνδεση των ιστορικών εποχών».

Παρακολουθώντας τη ζωή τεσσάρων νεαρών γυναικών που έζησαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους αλλά στην ίδια γεωγραφική θέση, ο αναγνώστης θα βιώσει πολλά γεγονότα, για τα οποία άλλοτε γράφτηκαν πολλά και αναλόγως τονίστηκαν και κυκλοφόρησαν, άλλα παρερμηνεύτηκαν, άλλα ξεχάστηκαν και άλλα παρέμειναν στη σκοτεινιά. Μαζί τους, μαζί με τα κορίτσια, θα γνωρίσουμε στιγμές αγάπης, πολεμικών συγκρούσεων, ευτυχίας και δυστυχίας, νίκης και θρησκευτικής αφοσίωσης, έρωτα και ελπίδας, κοντολογίς πολλά απ' όσα η ζωή κουβαλά για τους θνητούς, όπου και αν αυτοί βρίσκονται και όποτε κι αν γεννηθούν.

Η Φίλιννα, που ζει στα μέσα της Νεολιθικής εποχής, η Βεριννώ στα χρόνια του Φιλίππου του Β', η Χρυσαυγή την εποχή του Μακεδονικού Αγώνα και η Αυγή, σύγχρονη, είναι οι νέες που θα μας οδηγήσουν σε αυτό το ταξίδι της μνήμης αλλά και της γνώσης. Και της ευαισθησίας. Ακόμη και της περιπέτειας.

Καθαρή γραφή, απροσδόκητα γεγονότα, πλοκή που μερικές φορές είναι συναρπαστική (για έναν νέο ιδιαίτερα) με τα τόσα γεγονότα που ο Μερκούριος Αυτζής παραθέτει και τις ενδιαφέρουσες εικόνες από τοπία, τόσο εξωτερικά όσο και τοπία ψυχής.
ΕΛΕΝΗ ΣΑΡΑΝΤΙΤΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 11/07/2008

ΟΣΤΡΑΚΟ ΣΤΑ ΜΑΛΛΙΑ, Κριτική Λότης Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου

Με γραφή γλαφυρή και γλώσσα εξαιρετικά προσεγμένη, ο Μερκούριος Αυτζής μάς δίνει ένα σπονδυλωτό ιστορικό μυθιστόρημα που αναφέρεται στη Μακεδονία. Ξεκινώντας από τους προϊστορικούς χρόνους, φθάνει ως τις μέρες μας, επιλέγοντας ως σταθμούς τις σημαντικότερες εποχές και κάποια χαρακτηριστικά γεγονότα, που ωστόσο δεν είναι πολύ γνωστά όχι μόνο στους εφήβους αλλά και στους ενήλικες.
Διαβάζοντας αυτό το μυθιστόρημα καταλαβαίνει κανείς το μόχθο που κατέβαλε ο Μ.Α. για την εύρεση και τη μελέτη των ιστορικών στοιχείων όπου βασίζει το έργο του, καθώς και για τη συλλογή του πλούσιου λαογραφικού υλικού που χρησιμοποιεί. Και θαυμάζει τον τρόπο που τιθάσευσε το υλικό αυτό, ώστε το έργο του να έχει την απαραίτητη συνοχή, χωρίς να κουράζει τον αναγνώστη.
Σε μια εποχή όπου η ελληνική ιστορία «συμπιέζεται» και αποδυναμώνεται στα σχολικά βιβλία, ιστορικά μυθιστορήματα σαν κι αυτό, και μάλιστα εκείνα που αναφέρονται στην πολύπαθη περιοχή της Μακεδονίας, είναι βέβαιο ότι θα συμπληρώσουν τα κενά και θα χρησιμοποιηθούν από ανήσυχους εκπαιδευτικούς ως σημεία αναφοράς και ως βοηθήματα για την ορθή μετάδοση της ιστορικής γνώσης, απαραίτητης αν θέλουμε να μην επαναληφθούν τα σφάλματα του παρελθόντος και αν οραματιζόμαστε μια δίκαιη και ειρηνική κοινωνία.

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου
συγγραφέας

ΟΣΤΡΑΚΟ ΣΤΑ ΜΑΛΛΙΑ, Κριτική Λίτσας Ψαραύτη

Χαιρόμαστε κάθε φορά που εκδίδεται ένα καλό εφηβικό βιβλίο και μάλιστα, όταν πρόκειται για ιστορικό μυθιστόρημα!
Είναι ένα δύσκολο είδος που απαιτεί κόπο και χρόνο, αφού ο συγγραφέας πρέπει να ανατρέξει σε πολλές ιστορικές πηγές, στις οποίες θα βασιστεί για την ιστορική αλήθεια του έργου του.
Το βιβλίο του Μ. Αυτζή είναι ένα εμπνευσμένο ιστορικό μυθιστόρημα, σπονδυλωτό. Ο συγγραφέας επέλεξε τις σημαντικότερες εποχές της ιστορίας της Μακεδονίας, από τους προϊστορικούς χρόνους ως τις μέρες μας.
Η ευτυχία του βιβλίου οφείλεται στην ενδιαφέρουσα πλοκή, στη ρέουσα και γλαφυρή γραφή και στην εύστοχη και ευρηματική σύνδεση των ιστορικών εποχών.
Είναι γνωστό ότι στην εποχή μας η ιστορία της πατρίδας μας πολλές φορές παραποιείται και σημαντικά γεγονότα παραλείπονται. Βιβλία σαν αυτό του Μ. Αυτζή πρέπει να υπάρχουν σε όλες τις σχολικές βιβλιοθήκες και να «γίνονται αντικείμενο μελέτης και απόλαυσης» παράλληλα με το μάθημα της ιστορίας, για να διατηρηθεί και να μεταδοθεί στους μαθητές η ιστορική γνώση.
Αλλά και οι ενήλικοι αναγνώστες θα απολαύσουν ένα καλογραμμένο βιβλίο και θα γνωρίσουν άγνωστες σελίδες της μακραίωνης ιστορίας της Μακεδονίας.
Λίτσα Ψαραύτη
συγγραφέας

Τρίτη, 8 Απριλίου 2008

ΟΣΤΡΑΚΟ ΣΤΑ ΜΑΛΛΙΑ


(ένα μικρό απόσπασμα…)

Δυο μέρες μετά, Πέμπτη 21 του Ιούλη, ημέρα μνήμης για την οικογένεια, και πάλι η Αυγή έμεινε στο σπίτι. Αυτή τη φορά με την ξαδέρφη της την Άννα, που ήρθε να της κάνει παρέα και να τη βοηθήσει να προσέχουν μαζί τα δυο μικρότερα κορίτσια και τα δίδυμα.
Όλοι οι άλλοι, ακόμα κι η γιαγιά Χρυσαυγή, αλλά κι οι γονείς των διδύμων, είχαν φύγει απ’ το πρωί για το κοιμητήριο της Βέροιας. Για να παραβρεθούν στο ετήσιο τρισάγιο του θείου Παρασκευά, που χάθηκε πρόωρα. Γιατρός ο πρώτος άντρας της Βέτας, με όνειρα και εθελοντική προσφορά για ένα καλύτερο κόσμο, δεν πρόλαβε να χαρεί. Χτυπήθηκε πισώπλατα από σφαίρα ελεύθερου σκοπευτή στο Σεράγεβο, όταν πήγε στην περιοχή να προσφέρει τις υπηρεσίες του στους άμαχους. Ξεψύχησε ένα μήνα αργότερα. Κι έμεινε η Βέτα με δυο παιδιά ορφανά από πατέρα, τον Πάρη, οχτώ ετών τότε, και την Άρτεμη, τεσσάρων.
- Πάμε μια βόλτα με τα σκυλάκια! ζήτησαν αυτή τη φορά τα δίδυμα, όταν έμειναν μόνοι.
- Ελάτε να πάμε! παρακάλεσαν κι οι δεκάχρονες, η Δανάη με τη Νατάσσα.
Και η Αυγή με την Άννα δεν τους χάλασαν το χατίρι. Έδεσαν το Δύστρο και την Ίρμα –έτσι είχαν βαφτίσει τη θηλυκιά– με τις αλυσίδες τους και με τα κουτάβια να τους ακολουθούν, περπάτησαν μέχρι έξω απ’ το χωριό, στα πρώτα χωράφια με τις ροδακινιές.
Και τώρα στο δρόμο της επιστροφής ήταν.
Εκτός από τα τζιτζίκια και κάποια τρακτέρ που περνούσαν που και που από δίπλα τους δεν άκουγαν τίποτε άλλο. Αλλά δεν έδωσαν σημασία. Ήξεραν απ’ τον παππού της Αυγής πως την ώρα αυτή οι περισσότεροι χωρικοί βρίσκονταν στα χωράφια τους.
Τα κουτάβια στο μεταξύ έδιναν παράσταση στο δρόμο με τα δίδυμα. Πηδούσαν πάνω τους, κυλιόντουσαν χάμω, κυνηγιόνταν, έτρεχαν… και συχνά έμεναν πίσω. Ο Δύστρος κι η Ίρμα δεν ανησυχούσαν, προχωρούσαν μπροστά με καμάρι. Από κοντά η Δανάη με τη Νατάσσα, κρατούσαν τις αλυσίδες τους. Κι η Αυγή με την Άννα δεν είχαν μόνο τα δίδυμα να προσέχουν, αναγκάζονταν να παίρνουν και τα κουτάβια, πότε το ένα και πότε το άλλο, στην αγκαλιά τους.
Ένα τετράγωνο τους χώριζε απ’ το σπίτι του παππού, όταν ξαφνικά άκουσαν την καμπάνα της εκκλησιάς να χτυπά ασυνήθιστα γρήγορα, σαν να ειδοποιούσε τον κόσμο για κάτι κακό.
Τα δυο κορίτσια στην αρχή δεν κατάλαβαν. Η μια γεννημένη στη Θεσσαλονίκη και η άλλη μετανάστρια στη Νέα Ζηλανδία, δεν ήταν συνηθισμένες σε τέτοιου είδους συναγερμούς. Μόλις όμως πλησίασαν περισσότερο… Όλη η γειτονιά στο πόδι –όσοι τέλος πάντων δεν είχαν πάει στα χωράφια τους. Κι άλλοι που ήρθαν αλαφιασμένοι απ’ τις γύρω γειτονιές.
Οι γείτονες, άνδρες και γυναίκες, με κουβάδες στα χέρια, έτρεχαν αναστατωμένοι προς το σπίτι του Κωνσταντή. Κι άδειαζαν με ορμή τους κουβάδες στους τοίχους. Μαύρος καπνός έβγαινε απ’ τα παράθυρα.
- Όχι, Θεέ μου! λύθηκαν τα γόνατά τους.
Τα δίδυμα είδαν τη Δανάη που έβαλε τα κλάματα και έκλαψαν κι αυτά. Η Νατάσσα τα έχασε. Δεν ήξερε ποιον να ηρεμήσει πρώτο η Άννα.
Οι φλόγες έκαιγαν το δωμάτιο με τα κειμήλια.
- Ας έρθει κάποιος ακόμα εδώ! φώναξε ένας άντρας που βρισκόταν ήδη μέσα στο σπίτι κι έριχνε νερό με μια μάνικα.
Πανικόβλητη η Αυγή όρμησε να τον βοηθήσει. Ευτυχώς, χάρη στη δική του υπερπροσπάθεια και στην άμεση επέμβαση των γειτόνων, η φωτιά δεν επεκτάθηκε περισσότερο.
Στη στιγμή ο καπνός τρύπωσε αποπνικτικός στα ρουθούνια της. Φοβήθηκε η Αυγή μη λιποθυμήσει. Τα μάτια της έτσουξαν. Αλλά δεν το έβαλε κάτω. Η κούκλα με τη ρουμλουκιώτικη φορεσιά σιγόκαιγε ακόμα. Δίχως να υπολογίσει τον κίνδυνο, άρπαξε ένα σεντόνι που βρήκε εκεί δίπλα κι όρμησε να σώσει ό,τι μπορούσε από αυτήν.
- Πρόσεχε! της φώναξε τότε ο άνδρας με τη μάνικα.
Αλλά η Αυγή δεν πρόλαβε να αντιδράσει. Κάποιο μπακιρένιο αντικείμενο απ’ το ράφι το πλαϊνό έπεσε πάνω της κι όλα μεμιάς στριφογύρισαν. Έχασε τις αισθήσεις της και σωριάστηκε στο πάτωμα.
Στο μεταξύ το κακό είχε μαθευτεί μέχρι έξω απ’ το χωριό.
- Καίγεται το σπίτι του Κωνσταντή, έλεγαν οι συγχωριανοί του ο ένας στον άλλον κι έρχονταν να βοηθήσουν.
Ένας απ’ αυτούς του έστειλε μήνυμα στο κινητό.

Μια ώρα αργότερα στην αγκαλιά της μάνας της βρισκόταν η Αυγή. Παραμιλούσε: «Βοήθεια, το σπίτι… Άννα, καίγεται το σπίτι… Το νυφικό της γιαγιάς μου!» Το μέτωπό της ζεστό. Μούσκεμα ήταν απ’ τον ιδρώτα. Η Ναταλία της έβαζε κομπρέσες. Και δεν την άφηνε από τα χέρια της.
Πιο κει η γιαγιά Χρυσαυγή δυσκολευόταν να πιστέψει αυτό που έβλεπε. Κοιτούσε το μισοκαμένο δωμάτιο και δε σάλευε. Βαριανάσαινε. Τα μάτια της υγρά. Ήταν υπερτασική και της είχαν δώσει υπογλώσσιο. Η Βέτα της έτριβε τα χέρια.
Η ατμόσφαιρα στο δωμάτιο βαριά. Σοβάδες κι αποκαΐδια παντού. Κάποια αντικείμενα κάπνιζαν ακόμα. Οι τοίχοι, το ταβάνι χρειάζονταν γενική επισκευή. Όλα ήταν μούσκεμα απ’ το νερό.
Ο παππούς Κωνσταντής προσπαθούσε να μείνει ψύχραιμος. Μαζί με τον Ίωνα, το θείο Ερμή και τον κύριο Μίλτο, που στο μεταξύ είχε έρθει κι αυτός να βοηθήσει, με μαντήλια στο πρόσωπο, έβγαζαν έξω στην αυλή όσα αντικείμενα δεν είχαν καεί. Το σεντούκι μ’ όλα τα πράγματα που είχε μέσα, το καψαλισμένο γραφείο της Χρυσαυγής με το Laptop και τα εξαρτήματά του, την ανέμη, τα μπακιρένια σκεύη τα κατάμαυρα.
Ο Πάρης κατέγραψε όσα είχαν καεί ολοσχερώς. Και δεν ήταν λίγα. Καρβουνιασμένος ο αργαλειός, στάχτη και κάρβουνο το τσικρίκι, λαμπαδιασμένες οι κουρτίνες στα παράθυρα, μισοκαμένο το ράφι για τα μπακίρια, καμένη κι η ρουμλουκιώτικη φορεσιά με το κατσούλι.
Η Αυγή άνοιξε τα μάτια. Της χάιδευε το πρόσωπο η Ναταλία.
- Πού βρίσκομαι; δάκρυσε κι αμέσως συνήλθε. Κοίταξε το πρόσωπο της μάνας της και ξέσπασε σε λυγμούς. Δεν έπρεπε να φύγουμε! Μια βόλτα βγάλαμε τα σκυλάκια και κοίτα τι έγινε! Κάηκε το δωμάτιο! Εγώ φταίω…
- Τι είναι αυτά που λες, κόρη μου; πετάχτηκε η γιαγιά της που στο μεταξύ είχε σηκωθεί –το υπογλώσσιο ήταν αποτελεσματικό– κι έστεκε πλάι της. Στον καθένα μας μπορούσε να συμβεί αυτό. Δε λες καλύτερα που φύγατε και δεν πάθατε τίποτα.
- Αν ήμασταν σπίτι, δε θα έπιανε φωτιά…
- Κύριε Κωνσταντή, ελάτε να δείτε! φώναξε πάνω στην ώρα η Άννα. Το παράθυρο της κουζίνας είναι ανοιχτό και το τζάμι σπασμένο.
Η Αυγή σηκώθηκε και πάει να δει.
Στην κουζίνα τα ίχνη ολοφάνερα. Ανοιχτό το παράθυρο, σπασμένα γυαλιά στον μπάγκο κι άλλα πεσμένα στο πάτωμα…
- Πατημασιές δεν είναι αυτές εδώ; έδειξε η Άννα στο περβάζι του παραθύρου και στο εξωτερικό μέρος του νεροχύτη.
- Κάποιος έχει μπει στο σπίτι! συμπέρανε ο κύριος Μίλτος.
- Τι θέλεις να πεις; τον άρπαξε από το πέτο ο παππούς Κωνσταντής, αρνούμενος να δεχτεί τη συνέχεια.
- Ότι η φωτιά μπήκε από χέρι ανθρώπου –η φωνή του διδάκτορα ήρεμη.
- Ίσως μ’ αυτόν εδώ το Zippo, έδειξε τον αναπτήρα ο Πάρης. Προηγουμένως τον βρήκα που έκανα την καταγραφή, δίπλα στην καμένη φορεσιά.
- Ποιος; Γιατί; Ο Κωνσταντής κέρωσε. Τα χέρια του χαλάρωσαν κι έπεσαν.
Οι άλλοι σήκωσαν τους ώμους. Κοιτάχτηκαν ο ένας με τον άλλον και δεν πήγαινε σε κανέναν ο νους τους. «Ποιος να θέλει να κάνει ένα τόσο μεγάλο κακό;» αναρωτιούνταν. «Και γιατί;»
- Όχι, δεν μπορεί να είναι εμπρησμός! Με όλους έχουμε μια ζεστή καλημέρα, αρνήθηκε ο Κωνσταντής να το παραδεχτεί. Όλα τα στοιχεία όμως αποδείκνυαν εντελώς το αντίθετο.
- Τότε πώς; Στο δωμάτιο δεν υπήρχαν εύφλεκτα υλικά –η φωνή της γιαγιάς.
Κι αμέσως μια δεύτερη στα αφτιά της Αυγής: «Μη νομίζεις ότι τελειώσαμε εμείς οι δυο…» και «Αυτό που έκανες θα μου το πληρώσεις! Θα μου το πληρώσεις…» Οι απειλές του Φοίβου. Κι η εγγονή πετάχτηκε, σαν να τη χτύπησε ηλεκτρικό ρεύμα.
- Είναι, παππού! είπε κι αυτή τη φορά το πήρε απόφαση, θα τα αποκάλυπτε όλα. Γιατί δεν πήγαινε άλλο. Δυο παρενοχλήσεις, άλλες τόσες απειλές. Και τώρα η φωτιά στο δωμάτιο… Όχι, δεν έκανε λάθος!
- Πώς το λες αυτό, κόρη μου;
- Το λέω, γιατί ξέρω ποιος την έβαλε…
Οι άλλοι γύρισαν και την κοίταξαν, αλλά δεν κατάλαβαν.
- Και την έβαλε εξαιτίας μου. Για να με εκδικηθεί!
- Ποιος;
- Από την πρώτη μέρα κόλλησε πάνω μου, σαν τσιμπούρι. Κι όταν αρνήθηκα να πάω μαζί του για καφέ, άρχισε τις απειλές. Με το έτσι θέλω μ’ άρπαξε προχθές και με φίλησε στα χείλη, μονορούφι τα είπε η Αυγή και τον κύριο Μίλτο κοίταξε.
- Ποιος είναι τέλος πάντων αυτός; την ταρακούνησε η μαμά της.
Τώρα πια δεν την έπαιρνε να κάνει πίσω. Αν και ντρεπόταν, όλα τα είπε. Για το Φοίβο, τη συμπεριφορά του απέναντί της, τις απειλές του… Κι ακόμα για το Χρήστο, τη σχέση τους που πήγαινε να δημιουργηθεί, την τελευταία τους συνάντηση με τον αδερφό του διδάκτορα.
- Αυτός το έκανε, κατέληξε η Αυγή με φωνή που έτρεμε κι είχε κατεβασμένο το κεφάλι της.
- Είσαι σίγουρη, κόρη μου; δυσκολεύτηκε να το πιστέψει η γιαγιά της. Δεν είναι αστεία πράγματα αυτά! Καταλαβαίνεις τι λες;
- Τον είδες με τα μάτια σου; –η απορία του παππού της εύλογη.
- Όχι, μα είδα το βλέμμα του, όταν με απειλούσε. Το στόμα του που άφριζε κι έσταζε χολή. Ναι, είμαι σίγουρη και καταλαβαίνω πολύ καλά τι λέω. Δε φοβάμαι να το πω. Αυτός έβαλε τη φωτιά! ίσια στα μάτια τούς κοίταξε πάλι.
Αλλά ο κύριος Μίλτος δεν ήταν πια εκεί. Τα λόγια της Αυγής, οι καταγγελία της εναντίον του αδερφού του, σεισμός κάτω από τα πόδια του. Όχι, δεν το έβαλε στα πόδια, μα ούτε σκόπευε να το αφήσει έτσι. Τον αδερφό του πήγε να βρει. Να τον κοιτάξει στα μάτια ήθελε. Και να τον ακούσει να του λέει ο ίδιος πως δεν είναι αλήθεια…
- Μίλτο! έτρεξε ξοπίσω του ο παππούς Κωνσταντής. Μάταια όμως, ο συνεργάτης τους βρισκόταν κιόλας μακριά.

Κυριακή, 6 Απριλίου 2008

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ

Αγαπητοί φίλες και φίλοι,

παρά το γεγονός ότι διανύουμε το δεύτερο χρόνο εφαρμογής των Δ.Ε.Π.Π.Σ. (Διαθεματικού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών) και της εισαγωγής των νέων διδακτικών πακέτων στα σχολεία Α/θμιας και Β/θμιας Εκπ/σης, αναρωτιέμαι: «Είμαστε σε θέση να εφαρμόσουμε στην τάξη μας όλα αυτά που προτείνει το Π. Ι. για τη λογοτεχνία; Κι αν ναι, πόσοι από εμάς εφαρμόζουμε δημιουργικές πρακτικές αξιοποίησής της; Και σε ποιο βαθμό;»
Στο Δ.Ε.Π.Π.Σ. για τη λογοτεχνία τονίζεται μεταξύ άλλων ότι «κρίνεται σκόπιμη η μερική αποσύνδεση της διδασκαλίας των λογοτεχνικών κειμένων από τη διδασκαλία του γλωσσικού μαθήματος, γιατί η λογοτεχνία παίζει ένα σημαντικό ρόλο στη γλωσσική και γενικότερα αισθητική καλλιέργεια του ατόμου και στην ευαισθητοποίηση του απέναντι στα προβλήματα της ζωής…» Προτείνεται η λογοτεχνία να αξιοποιείται στο πλαίσιο των άλλων μαθημάτων και της σχολικής ζωής και τα κείμενα του σχολικού εγχειριδίου να συνοδεύονται από λογοτεχνικά κείμενα ανάλογου ύφους. Επιπλέον τονίζεται η ανάγκη του βιωματικού τρόπου προσέγγισης της λογοτεχνίας, χωρίς αναλύσεις και λοιπές συντακτικές και γραμματικές αποδομήσεις, που κατακερματίζουν το περιεχόμενο του κειμένου και μηδενίζουν την αισθητική απόλαυση. Τονίζεται η ανάγκη σύνδεσής της με το παιχνίδι, την ψυχαγωγία, την καλλιέργεια του συναισθήματος, καθώς και με τον προβληματισμό-διάλογο πάνω σε ποικίλα θέματα. Η ανάγκη να συνοδεύονται τα λογοτεχνικά κείμενα από παιγνιώδεις δραστηριότητες φιλαναγνωσίας.
Ύστερα από τα παραπάνω, θέτω στην κρίση σας εκ νέου τον προβληματισμό μου: «Μήπως είναι καιρός να εγκαταλείψουμε τις επισφαλείς αλλά πεπαλαιωμένες μεθόδους διδασκαλίας και να γίνουμε συνοδοιπόροι με τους μαθητές μας στο ταξίδι μας προς τη γνώση;»
Κατανοώ την άποψη των περισσοτέρων ότι τα νέα διδακτικά πακέτα, με τις όποιες ατέλειες που τελικά όλοι αναγνωρίζουμε ότι έχουν, εισάχθηκαν στα σχολεία χωρίς προηγουμένως να γίνει η απαιτούμενη και καλά σχεδιασμένη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Τα επιμορφωτικά σεμινάρια που παρακολουθήσαμε οι εκπαιδευτικοί και ελάχιστα ήταν και σε αρκετές περιπτώσεις απογοητευτικά. Έτσι θεωρώ, έστω και τώρα, ποτέ δεν είναι αργά, ότι είναι αναγκαίο, τόσο οι εκπαιδευτικοί της Α/θμιας όσο και οι συνάδελφοι της Β/θμιας Εκπ/σης, να παρακολουθήσουμε σε επίπεδο περιφερειών Σχολικών Συμβούλων σεμινάρια, ημερίδες ή και διημερίδες με επιμέρους θεματικές σχετικές με τη λογοτεχνία και την αξιοποίησή της στο σχολείο. Και οι επιμορφώσεις αυτές να υποστηριχθούν από τους ειδικούς της λογοτεχνίας (που και υπάρχουν και είναι αξιόλογοι), προκειμένου να συμβάλλουν ουσιαστικά προς μια θετική κατεύθυνση.
Παρακάτω θα παραθέσω μερικές παιγνιώδεις δραστηριότητες του Δ.Ε.Π.Π.Σ. με στόχο τον προβληματισμό μας και γιατί όχι τον μεταξύ μας ανοιχτό διάλογο.
Το Δ.Ε.Π.Π.Σ. μεταξύ άλλων προτείνει τις εξής δραστηριότητες:
- Διαγωνισμοί ανάγνωσης λογοτεχνικών κειμένων.
- Βιβλιοαινίγματα – Βιβλιοκουίζ.
- Παρουσιάσεις βιβλίων με παιγνιώδεις τρόπους.
- Θέσπιση αναγνωστικών βραβείων.
- Αφήγηση.
- Δημιουργικό γράψιμο.
- Προσκλήσεις συγγραφέων.
- Διοργάνωση εκθέσεων βιβλίου από δασκάλους, γονείς, μαθητές.
- Σύνδεση της λογοτεχνίας με το θεατρικό παιχνίδι.
- Σύνδεση της λογοτεχνίας με τη μουσική, τη ζωγραφική κ.ά.
Οι παραπάνω είναι ένα ελάχιστο δείγμα επινοητικών δραστηριοτήτων από τις πολλές που εφαρμόζουν αρκετοί εκπαιδευτικοί μέσα στην τάξη, των οποίων τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά, εφόσον οι δραστηριότητες αυτές σχεδιάζονται με μεράκι, φαντασία και γνώση.
Με διάθεση για ένα ανοιχτό διάλογο.
Μερκούριος Αυτζής
Δάσκαλος - Συγγραφέας